Bugün burada, nihayet, kültür odaklı bir tartışma için toplanmış bulunuyoruz. Bu Meclis'in üyesi olduğumdan beri çok şey konuşuldu, ama «kültür» sözcüğü şimdiye dek pek az işitildi, üstelik her zaman da yerinde değil.
İzin verirseniz, önce birkaç dakikamı, elimdeki yirmi dakikayı iyice doldurmak için, bu sözcüğün taşıdığı önemli anlam üzerinde durmaya ayırmak isterim; öyle ki tartışmaya katılan herkesin ileri süreceği savlar yanlış anlaşılmalara ve karışıklığa yol açmasın.

KÜLTÜRÜN ÖNEMİ

Kültürün önemli olduğunu biliyoruz, çünkü insan olarak kendi doğamız, yüzyıllar boyunca geliştirdiğimiz kültürden doğar. Kültür ortadan kalktığında — ve bunun açık olması iyi olur — İnsan'da, on binlerce yıl boyunca, çok da uzak olmayan bir geçmişte, birkaç bin yıl önce kültür onu bilinçsiz hayatta kalışından, yani diğer herhangi bir yüksek memelininkinden güçlükle ayırt edilebilen bir durumdan çıkarana dek hep olduğu hayvan yeniden öne çıkar. İçimizde gerçekliğin o olağanüstü temsil sistemini, yani sözlü dili doğuran, kültür denen bu son derece tuhaf olgudur; bu dil bize zamanla, bugün deneyimlediğimiz biçimiyle insan bilincinin içimizde doğmasını olanaklı kılan o karmaşık bağlamsal ilişkisel çözümleme ölçütünü sağlamıştır. Ha, evet, sonra kültür tekniğin tüm mucizevi harikalarını da olanaklı kıldı, ama bu bağlamda bizi İnsan'ın zihni, onun maddi sonuçlarından daha çok ilgilendiriyor.

KÜLTÜR EVRİMİN İLKESİDİR

Dolayısıyla kültür, özünde, yaşamın evrim ilkesinin ta kendisidir — neredeyse «cisimleşmiş» diyebileceğim biçimde — İnsan'ın evriminde. Kültür olmasaydı, bu salon bugün karanlık bir mağara olurdu ve biz, hiçbir tasarımız olmadan, az ve karmaşık birkaç kabilesel anlamı çağrıştıran kötü eklemlenmiş sesler mırıldanarak oraya buraya sallanıp dururduk.
Bizim deneyimlediğimiz ve bilincinde olduğumuz biçimiyle gerçeklik, bu nedenle kültürün doğrudan ürünüdür; var olan her şeyi, kendimiz de dahil, ayırt etmek, sıralamak, kavramak ve bilincinde olmak için bize sözcükleri ve zihinsel kategorileri kültür sağlamıştır.
Öyleyse, tüm bunları üretmişse, kültür az şey değildir.

GEÇMİŞTEN GELEN KÜLTÜR VE GELECEĞİ YARATAN KÜLTÜR

Gerçeklik kültür tarafından üretilir, ama kültür gerçekliği üretir. Bu cümle ne demek? Şu demek: kültürü birbirinden çok farklı iki kategoriye ayırabiliriz. Olmuş olan ve var olanı, olduğumuz şeyi üretmiş kültür; ve sonra şimdi var olan, şu an etkide bulunan kültür, hic et nunc, ki bu da evrimimizin devamını imleyen yeni gerçekliği üretir.
Bunlar birbirinden çok farklı iki yöndür.
Halihazırda var olan, insanlığın binlerce yıllık tarihte yığdığı kültür, sabittir, değişmez, yazılıdır, bilinir, kendisi olarak tanınır; bir bakıma insan evriminin fosilidir, ama etkin, işleyen ve işlevsel bir fosil, her düşüncemize ve eylemimize anlam veren. O yalnızca yararlı değil, atalarımızdan miras aldığımız zihinsel ve gerçek uygarlığın sürdürülmesi için temeldir. Hem her birimizin zihninde hem de toplumsal örgütlenmemizde dengeleyici güçtür, bizi insan tutar ve az çok dingin, uygar ve ilginç bir birlikte yaşamı olanaklı kılar. Herhangi bir insan toplumu yönetiminin, var olan kültürel mirası korumak, saklamak, göstermek, öğretmek için giriştiği her girişim değerlidir, görevdir, kutsanmıştır. Ama kendi başına bu yeterli değildir.
Yeterli değildir, çünkü o öteki kültür kategorisi de vardır; yani ŞİMDİ gerçekleşen kültür, yalnızca korumakla kalmayıp şimdi, bu yıllarda, bu günlerde, tam bu anda, insanlığın hep durdurulamaz biçimde yürüdüğü o evrimsel yolu sürdüren kültür. Bu yönüyle kültür kararsızdır, bilinmezdir, kendisi olarak nadiren tanınır; insan yaşamı kadar, hatta ondan daha canlıdır, çünkü — bizim anladığımız biçimiyle — insan yaşamı ondan doğar, tersi değil. Dönüşüm halindeki bu kültür kararsızdır ve şimdide kararsızlık yaratır, ama bu bereketli bir kararsızlıktır, çünkü geleceğin kararlılığını inşa etmektedir. Bu yönüyle kültür, çevrelenip kavranana dek, yani evrilmeyi bırakıp nihayet kendisinin sabit fosili haline gelene dek, genellikle kendisi olarak tanınmaz. Bir insan toplumunun olgun bir yönetimi, kültürün bu ikinci yönünü, birincisini kutlayıp güçlendirdiğinden daha az değil, en az o kadar yüreklendirir ve destekler.
Tanımladığımız ilk kültür kategorisi, geçmişin bugünümüz üzerindeki dengeleyici etkisinin ifadesidir.
Tanımladığımız ikinci kültür kategorisi, geleceğin bugünümüz üzerindeki yaratıcı, dönüştürücü ve evrimsel eyleminin ifadesidir.
Ne geçmişin ne de geleceğin karşısında gözlerimizi kapatmamalıyız. İşte az önce tamamlanan soyut çözümlemeyi en yalın biçimde özetleyen en üst sentez bu olabilir.
Ama kuşkusuz, dikkatini geleceğin değil de geçmişin temaşasına doğru kaydırmak daha kolay ve rahattır. Bu dengesizlik kendi başına kötü değildir, ama evrim sürecinde atalet artışına yol açar. Öyle koşullar vardır ki, bu atalet hatta ölümcül olabilir. İnsanın bunun bilincine varması iyi olur.

CENOVA'NIN SORUNU

Cenova bugün, kuşkusuz, böyle bir kategoride ataletten ötürü acı çekiyor. Cenova'da, bu başka türlü hayranlık verici kentte yaşayan biri için daha iyi bir gelecek hayal etmekte yaygın bir güçlük elle tutulur derecede hissediliyor. Örneğin ünlü «beyin göçü» gibi pek çok nesnel olgu bu duyguyu doğruluyor. Cenova'nın sorunu, bu nedenle, ekonomik olmadan önce, sınai olmadan önce, turistik olmadan önce, kültürel türdendir; çünkü kültür, en geniş anlamıyla, bir halkın ruhunun ta kendisidir.
Bununla, bu kentin kökleşmiş kültürünün yüce değerinden hiçbir şey eksiltmek istenmiyor. Cenova'nın görkemli bir tarihi ve yüce gelenekleri var. Kendi geçmişinin büyük bir kültürüne sahip, ve bu böyle olmalı. Ama geleceğin kültürü, değişen bağlamlara uyum esnekliği açısından atalet ağır basıyor.
Bu kısır atalete karşı, bugün, harekete geçmeliyiz. Yaşamlarımız üzerinde, kentimiz için, geleceğin etkisini geçmişinki kadar, hatta daha çok geçerli kılmalıyız. Yerleşik ve kökleşmiş kültürün temelleri üzerinde yeni gerçekliği yaratan, ve yeni gerçekliği yaratarak yeni sorunları çözen, dinamik kültür, dönüşüm halindeki kültürdür. Çünkü her ilerleme, her evrim, beraberinde yeni sorunların yükünü getirir; bunlar ancak yeni bir buluşla, ancak insan kültürünün yeni bir adımıyla göğüslenip çözülebilir.
Bugün Cenova'da, modern toplumun ürettiği yeni sorunlar karşısında kentin yaratıcı biçimde konumlanmaktaki yetersiz becerisinden kaynaklanan rahatsızlıkla yüzleşiyoruz. Cenova'nın egemen olduğu çağda uçsuz bucaksız ve parçalı olan dünya, bugün küçük ve daha bütünleşiktir. McLuhan'ın daha onyıllar önce modern toplumu tanımladığı gibi, bir Küresel Köy'de yaşıyoruz. Ve bu, harikulade ve korkunç bir Küresel Köy; yaratıcılığın gücüyle parçası olmak isteyen ve bilen kişiye çok şey sunan, ama vazgeçilmez, uygun, parlak bir görünürlükle kendini sunmayı bilmeyene acımasızca dışlayan bir köy.
Geçenlerde New York Times'da kentimiz üzerine hacimli bir ek yayımlandı; bizim iyi bildiğimiz görkemleri övdü. Ama aynı yazıda, belli bir hayal kırıklığıyla, hiçbirimizin yadsıyamayacağı bir şey de vurgulanıyordu: Cenova'nın, bugün bile, güzelliklerini dünyaya görünür kılmak, Küresel Köy'de tam ve verimli bir yurttaşlığa kavuşmak için yapması gerekenin yanında, çok az şey yaptığı, hatta neredeyse hiçbir şey yapmadığı.
Belki bir zamanlar, Cenova gibi bir kente mükemmel bir bugün inşa etmek için kendi geçmişi yeterliydi. Bugün artık böyle değil. Hepimizin inşa etmeyi arzuladığı daha iyi bugünü inşa etmek için — ve umuyorum ki bu yüzden, ritüel olarak bu salonda toplanıyoruz — bugün vicdanlarımızı kamçılamak zorunludur; öyle ki dikkatlerini güçlü biçimde geleceğe çevirsinler ve gelecekten, sözde hepimizin dilediğini söylediği o yeni gerçekliği, o yeni ve daha iyi bugünü yaratmak için gereken yeni fikirleri, yeni kültürü ve yeni gücü çıkarsınlar.

GELECEK VE BİLİMKURGU ÜZERİNE BÜYÜK BİR KONGRE

Bu nedenle, hemen somut ve ileri görüşlü bir projenin gerçekleştirilmesi son derece önemlidir. Bu önergede, belediye yürütme kurulunun, tüm yerel kurumlar, kuruluşlar ve dernekler arasında, Cenova'da gelecek ve bilimkurgu edebiyatı ile sineması odaklı büyük bir kongre düzenleyebilecek güçleri bulmaya çaba göstermesini önerdik.
Bakın, bilimkurgu, özellikle edebî kisvesinde, bu yüzyılın diğer herhangi bir düşünsel ürününden daha çok, insanın, ilerlemenin toplumumuza ve gündelik yaşamımıza dağıttığı sarsıcı dönüşümlere karşı keskinleşmiş duyarlılığının ifadesidir. Bilimkurgu ancak geçen yüzyılın sonunda doğdu. O zamana dek ilerleme görece yavaş ilerlemişti ve genelde, özellikle sıradan insanlara, onun geleceği kökten dönüştürebileceğini hayal etmek pek makul görünmüyordu. Bilimkurgu doğdu, sonra bu yüzyıl boyunca büyüdü, büyüdü, büyüdü, çünkü gittikçe daha çok insan, geleceği hayal etme edinde, yeni bir bugün doğuran o gücü keşfetti. Jules Verne'in Ay'a yolculuğu, bu gerçekleşmeden yarım yüzyıldan fazla önce anlattığını hepimiz biliriz. Ama bilimkurgu, İkinci Dünya Savaşı'ndan önce atom bombalarını da anlattı, bilim insanlarından önce kara delikleri varsaydı, bugün gerçek olan inanılmaz teknik mucizelerin binlercesini gördü ve öngördü, bazılarıyla ilgili etik tartışmayı yıllar ve onyıllar önceden başlattı. Aldous Huxley 1933'te «Cesur Yeni Dünya»yı yazdığında, her evdeki televizyonu, takıntılı reklam bombardımanını, sakinleştirici ilaçları anlattı. Bilimkurguydu. Bugün haber.
Farklı bir gelecek hayal etmek. Bilimkurgunun yaptığı budur. Cenova'nın, bugünün ve geleceğin dünya bağlamına daha uygun bir gerçeklik edinmek için kendine önerdiği budur.

ÖNEMLİ BİR İŞARET

Cenova'da gelecek ve bilimkurgu odaklı büyük bir kongrenin düzenlenmesi, hem kentin içine hem dışına yönelik bereketli ve önemli bir işaret olurdu. Cenova'ya, tartışma katkıları kültürümüz için güçlü bir karşılaşma ve düşünme uyaranı sağlayacak, dünyanın en önemli yazarlarından bazılarını getirirdi. Tüm İtalya'dan tutkunları çeker, anında olumlu turistik getiriler sağlardı. Ayrıca, Cenova'ya daha uzun vadede somut ek fırsatlar açardı.

DÜNYADA BİLİMKURGU KONGRELERİ

Çünkü bakın, bilimkurgu kongreleri dünyada yeni bir şey değil. İlk toplantılar yarım yüzyıl önce Amerika Birleşik Devletleri'nde düzenlendi. Düzensizdi ve birkaç düzine kişinin katıldığı türdendi. Bunlardan birinin adı Isaac Asimov'du. Belki adını duymuş olan biri vardır. Ama yıllar içinde bu toplantılar sayıca ve büyüklükçe arttı. Bugün, bilimkurgunun yaygın olduğu her ülkede en az yıllık bir kongre, her kıtada en az bir kıtasal kongre düzenleniyor. Cenova iyi bir kongre düzenleyebileceğini gösterirse — ki bunun mümkün olduğundan eminim — gelecek yıllardan birinde Avrupa kongresinin Cenova'ya verilmesini sağlamak, ve bu deneyimi artan etkinlik ve yararla yinelemek zor olmazdı.

YENİ BİNYIL İÇİN BİR GELECEK-OLASILIKLARI EXPO'SU

Ve son olarak... siz bilmem ama ben hayal kurmayı severim. İlk değilim, ve kesinlikle son da olmayacağım. Ve gelecekte, belki gelecek binyılın başında, Cenova'nın dünya kongresinin verilmesini sağlama yetkinliğini gösteremeyeceğini hiç anlamıyorum. Çünkü... bakın: binyıl değişimi, bizim ölçeklerimizde sık görülen bir olay değildir. Binyıl değişimi, insanlık tarihinde doruk bir andır. Ve yaklaşmakta olan üçüncü binyılın başlangıcı, olup biten olayların görkemli bir bilançosunu çıkarmak ve gelecek tarihin temellerini atmak için çok önemli, vazgeçilmez ve ideal bir andır. İşte o zaman, üçüncü binyılın şafağında Cenova'da böyle bir dünya kongresi, bilimkurgunun zaten geniş olan sınırlarını da aşar; dünyaya, daha kapsayıcı bir Gelecek-Olasılıkları Expo'sunun ideal mekânı olarak sunulur — kentsel, teknolojik, ekolojik ve toplumsal gelecek-olasılıkları üzerine bir buluşma ve çıkarımsal karşılaştırma için dünyada eşsiz ve görkemli bir fırsat; burada insanlığın sorunlarının bütünsel bir sentezi denenebilir, böylece Cenova güçlü biçimde dünyanın canlı kentleri arasına yeniden sunulur.

AVRUPA'DA DÜNYA BİLİMKURGU KONGRESİ

Bu yıl dünya kongresi İskoçya'da düzenlendi. Beş yıl önce Hollanda'da düzenlenmişti. Birkaç yıl önce iki kez daha Avrupa'ya, sırasıyla Almanya ve İngiltere'ye uğradı. İtalya'ya da gelmesinin neden mümkün olmadığını hiç anlamıyorum, ve öyleyse, neden Cenova'ya olmasın? Bir dünya kongresinin yalnızca Amerika'dan 5 ila 10.000 katılımcı çektiği göz önünde bulundurulsun. Böyle bir olasılığın avantajlarını anmak gereksiz.

GELECEĞİN BAŞKENTİ CENOVA

Ama Cenova'yı bir yıllığına Dünyanın Gelecek Başkenti yapma hayalinin somutlaşmasını beklerken, ayaklarımızı yere basalım. Geleceğin Başkenti Cenova, adım adım ilerlemeli. Eminiz ki bu yürütme kurulu, bu kentte etkin tüm güçler arasında, bu niyete biçim ve gövde verebilecek olanları bulabilir, ve bunu yapması gerektiğine inanıyoruz. Kentin tüm öncelikleri arasında, geleceğe yüz yüze bakma, ona adıyla seslenme, onu kamusal olarak keşfetme önceliği, bize hiç de küçümsenmeyecek bir aciliyette görünüyor.
Siz bilmem ama benim kulağıma, «Geleceğin Başkenti Cenova», «Geçmişin Kölesi Cenova»dan daha iyi geliyor.

Roberto Quaglia, 1996

Sayın Belediye Başkanı
Cenova Belediyesi