inte 'na mæ lettia che spêro ti l'àbbi riçevûo ò espòsto i træti fondamentâli da teorîa da ménte bicamerâle (de Julian Jaynes). In âtre lettie ò svisceròu argoménti d'in gîro a l'evidénte inpurtànsa che a televixón a revéste inta nòstra societæ. Indicâva a televixón cómme o nòstro prinçipâle totem contenporànio, cómme a nòstra religión no diciarâ, sostituîxe da religión tradiçionâle e contegnîxe di residui de quélla. A televixón a eserçìta 'na moltitùdine de funçioìn, quàrchedùnn-a de-e quæ saiéivan quélle da sénpre de conpeténsa da religión.
Òua provémmo a védde cöse o sucede mesciàndo o tûtto. Sparàgno a chiunque o lêze, quéll'aprofondîa anàlixi dénsa sorviatùtto de premésse e çitaçioìn ch'a saiéiva mæ dovéi efetoâ se mì fîse cómme no són 'n conclamòu socòlogo, ò psicòlogo, ò filòsofo ò comùnque 'n conclamòu quarcösa, quarchedùn vêuo dî pagòu pe fâlo. Sicómme inveçe, into moménto into quæ scrîvo, métto do tûtto gratuitaménte a-o servìçio de chi mâi o l'avésse a ventûa de lézime i frûti de-e mæ reflesción, me concêddo o vésso de saltâ liberaménte de pâ in fràsca quànde me vegnîse o ghiribìsso de fâlo, e comùnque de vegnî sùbito a-o dónca, sénsa annoiâme a scrîve quéllo che inte l'istànte into quæ scrîvo no pròvo o gùsto de scrîve.
Cómme se inserìsce a Televixón inta teorîa da ménte bicamerâle? Beníscimo, gràçie. Segóndo a teorîa da ménte bicamerâle, inta ménte de niâtri tûtti gh'é 'n graziozíscimo vêuo, che a Televixón a mirabilménte a cómma. O l'é o vêuo di dêi. A-i ténpi di Egiçién, di Atzéchi, e de tûtti quélli là ciénn-i zéppi de divinitæ, inta ménte umànn-a, a cosciénsa cómme niâtri a riscontrémmo in niâtri mæximi a no existéiva. L'emisfêro drîto do çervèllo, piggiâ 'na deciximón in scî cöse o dovésse vegnî fæto, a â comunicâva a paròlle, con 'n órdine perentöio, a l'emisfêro zànco, o quæ literalménte o l'avéiva l'esperiénsa de sentîla, e automaticaménte e acriticaménte o ubidîva, perché o no l'avéiva o spàçio mentâle da cosciénsa pe operâ 'na consapeivole mediaçión dialètica tra e poscìbili scélte. I órdini sentîi êan e vôxi di dêi, che ciascedùn continoaménte o sentîva, cómme testimoniòu da TÛTTA l'antîga letteratûa. O l'êa inte l'órdine de-e cöse che l'emisfêro zànco o ubidîse sénpre a-i órdini ch'o riçevéiva da l'emisfêro drîto, perché quéllo a â savéiva lónga, tànto vêo ch'o vegnîva conscideròu 'n dîo. Se ubidîva coscì a-e alûçinaçioìn auditîve, ma ascì a quélle vixîve, consoête ascì lê e da mæxima orìgine.
Dòppo i dêi tâxén, sostituîi da-a cosciénsa, ch'a ciù efiçenteménte a intêgra e diferénti funçioìn di nòstri dôi emisfêri çerebrâli. Ma o vêuo o l'é restòu, a tûtti i livèlli. A livèllo orgànico, riscontrémmo 'na vàsta âia de çervèllo inutilizâ inte l'emisfêro drîto. A l'êa a dimôa di dêi, l'ofiçìnn-a de-e vôxi e de-e alûçinaçioìn. Quàrche vòtta lê ancón ancheu a se dèsta, speçialménte inti perìodi de stress, dispensàndo spaûe vixoìn e ciù frequénti vôxi ch'e generalménte no dûan. A livèllo mentâle, o vêuo o se tradûe inte 'n sénso de nostalgîa pe l'inoçénsa pèrsa, de l'autoritæ benèvola ch'a ne goidâva inte nòstre açioìn, e de refûo da responsabilitæ acquixîa.
A Televixón a mirabilménte a cómma sto vêuo duòu milénni. Lê a l'é primma de tûtto 'na alûçinaçión vixîva e auditîva. Quéllo ch'pe tràmite seu o sucede inti nòstri salòtti, segge questo 'na conversaçión, 'n spoiarèllo, 'na partîa de bàlla ò 'na esploxón nucleâre, o l'é evidenteménte 'na iluxón, vêuo dî quarcösa ch'o pâ vêo a tûtti i efètti (tànto vêo che ghe credémmo), ma ch'evidenteménte o no ô l'é, defæti o no ne dannézza ò o ne sodisfa ciù de tànto né l'esploxón nucleâre né o spoiarèllo.
Ùnn-a de-e vestìggia da ménte bicamerâle a l'é o stâto de trance. O fenòmeno de l'ipnôxi o çéssa de èse 'n mistêro, conscideròu inta ciâve de sta teorîa. Quànde se l'é in trance a cosciénsa a se atênoa forteménte, e a nòstra despoxiçión mentâle a devénta forteménte acrìtica. Inte l'época bicamerâle, quànde l'òmmo o vivéiva in trance, o l'êa inpurtànte ch'o acriticaménte o ubidîse sénpre a-i órdini di dêi do seu emisfêro drîto.
A Televixón, o l'é dimostròu, a indûe in chi a â goàrda 'n stâto de temporànio trance. A chi de niâtri o no l'é capitòu de inpî 'n moménto a televixón e dòppo de restâghe incolòu pe ôe a védde ròbba che no ne interèssa, pe dòppo de bòtto acòrzîse de ésise fæti fregâ 'n'âtra vòtta? Diéiva che questo o l'é quéllo ch'o ne sucede ascì tûtti i giórni, se no ghe stémmo ciù che aténti. A Televixón a ne càttua pe-o seu potêre de mandâne in trance, e a detêgne sto potêre pròpio perché a cómma o vêuo lasciòu inte nòstre ménti da-e abitoâli alûçinaçioìn de l'antichitæ.
Cómme e antîghe alûçinaçioìn ébbén o potêre de fâ, a Televixón a rivèrsa inti nòstri çervèlli maêe de impoxiçioìn, de dettàmi ètici, de modèlli conportamentâli, che niâtri assorbémmo ciù ò mêno acriticaménte, perché coscì sémmo stæti avesæ a fâ pe migiæa de ànni, quànde a generâ e alûçinaçioìn êrimo niâtri mæximi, ò mêgio 'na pàrte òua silénte de niâtri mæximi.
Têgno a sotolineâ che o motîvo pe-o quæ a Televixón a l'é coscì efiçénte a inculcâne modèlli de conportaménti o l'é che niâtri sémmo ancón predispòsti a l'acetaçión acrìtica de diretîve da pàrte de alûçinaçioìn ch'e ne cêuggian in stâto de trance. L'hardware do nòstro çervèllo o no s'é modificòu granché, in pöche migiæa de ànni. Existan inti nòstri çervèlli e struttûe fìxiche prepòste a fâne ubidî a chi o l'àbbie i requixîti da divinitæ, e i requixîti da divinitæ són primma de tûtto: aparixón màgica, ascì vixîva, ascì a comàndo. I nòstri avi dimandâvan a Dîo, ò a Giòve, ò a Apòllo, ò a-o Dîo Sô, e Dîo, ò i seu alter ego, da-o profóndo di seu çervèlli, sénpre o rispondéiva ò o ghe compariva davànti. Ancheu, cómme alôa, sémmo ascì ciù e ciù vòtte a-o giórno costrétti a ascoltâ cöse a l'à da dîne a divinitæ, e alôa co-o telecomàndo magicaménte ripristinémmo a fedêle aparixón de 'na familiâre alûçinaçión davànti a niâtri, parchézémmo a cosciénsa, e assorbémmo diretîve. Quànde a-o cosídétto teledipendénte o televixô o se goàsta, confuxón e nevròxi ô cêuggian, scìmilmente a cómme tâli sìntomi cêusen i nòstri avi de quàrche migiâio de ànni fâ quànde e vôxi e e aparixoìn di seu dêi piantàn de comparî regolarménte ògni vòtta che lô ê invocâsan. Cómme i antîghi da-i seu dêi, émmo ascì niâtri giornalê bezéugno de-e diretîve do nòstro Dîo Tivù.
Quàrchedùn de niâtri, mêno acrìtichi de âtri, reûscian a çèrne e diretîve da assorbî, ma sénpre da-o mæximo totem ê tîran, sénpre da-a Televixón.
Credémmo inta Televixón perché a l'é 'na alûçinaçión condivîza da tûtti, cómme i dêi êan 'na alûçinaçión condivîza da tûtti inti milénni che fûn. Cómme in antichitæ no se parlâva d'âtro che de quéllo ch'e dixéivan i dêi, ancheu no se pàrla d'âtro che de quéllo ch'o dîxe o Dîo Tivù.
Sicómme, cómme i antîghi dêi alôa, a Televixón a l'é ancheu a prinçipâle fónte de diretîve, lê inevitabilménte a càuza quéllo ch'a móstra. Ancheu a Televixón a móstra quæxi sôlo violénsa, sénpre de ciù, sénpre ciù nìtida, sénpre ciù reâle, e coscì fâzéndo a â càuza e a â acrésce, inte 'n inarestàbile çìrcolo viçiôzo ch'o se ciàmma reaçión a caténa. E reaçioìn a caténa termìnn-an tûtte con 'na esploxón. Avemo ascì niâtri a nòstra esploxón.

Roberto Quaglia