in una mî lêtra ch'a spêr t âbia ricevó a i ò espåst i trât fondamentèl dla teorî dla mänt bicamerèl (ed Julian Jaynes). In ètri lêtri a i ò ṡvisceurè argomänt datåren a l'evidänt impurtanza che la televiṡiån la riväst int la nostra societè. A indichèva la televiṡiån cme al nåster principèl totem contemporâni, cme la nostra religiån brîṡa diciarè, sostitutréssa dla religiån tradizionèl e contenitréssa di reṡédui dla stàssa. La televiṡiån la eṡerzita una moltitûdin ed funziån, quèlch däli quèl äli srévnen cäli da sänper ed competänza dla religiån.
Adès pruvän a vàdder csa al sucêd meskländ al tótt. A risparmi a chiónqued al lêż, cl'aprofondé anâlisi dänsa såver tótt ed premàsi e citaziån ch'la srévv mî duvair efetuèr s'mé a fóss cme an sån brîṡa un conclamè sociålogh, o psicålogh, o filåṡofo o comónqued un conclamè quèl, quelcdón ważvàira paghè par fèrel. Parché invêzi, int al mumänt in cui a scrîv, a métt dal tótt gratuitamänt al servézzi ed chi mâi al avéss la ventûra ed lèzerum i frót däli mî riflesiån, a m concêd al vézzi ed saltèr liberamänt ed pèl in frâsca quand am gnéss al ghiribézzi ed fèrel, e comónqued ed gnîr sóbbit al dånca, sänza anuières a scrîver quall che int l'istànt in cui a scrîv an pråv brîṡa al góst ed scrîver.
Cme as inseréss la Televiṡiån int la teorî dla mänt bicamerèl? Benéssum, grâzie. Secånd la teorî dla mänt bicamerèl, int la mänt ed nuèter tótt ai é un graziuséssum vûd, che la Televiṡiån mirabilmänt la culma. L'é al vûd di dío. Ai tänp di Egézzi, di Atzêchi, e ed tótt chi là pîn zêp ed divinitè, int la mänt umèna, la cusiänza cme nuèter a la risconträn in nuèter istàss an eṡistêva brîṡa. L'emisfêro dèster dal zarvèl, ciapè una deciṡiån a rigôrd ed csa al duvéss gnîr fât, la comunichèva a parål, con un ården perentôri, a l'emisfêro manzén, al quèl leteralmänt al avêva l'esperiänza ed sintîrla, e automâticamänt e acriticamänt al obbedêva, parché an avêva brîṡa al spâzi mentèl dla cusiänza par operèr una consapêvvol mediaziån dialêttica tra äli possébbil zêlt. I ården intaiṡ i êren äli våuṡ di dío, ch'ognón continuamänt al sintêva, cme testimonè da TÓTTA l'antîga leteratûra. L'êra int l'ården däli cås che l'emisfêro manzén sänper al obbedéss ai ården ch'al ricevêva dal emisfêro dèster, parché al la savêva lónga, tant l'é vaira ch'al gnêva cunziderè un dío. As obbedêva dånca ali aluzinaziån auditîvi, mo anc a cäli viṡîvi, consuêti anca äli e dla medéṡma orégin.
Dåp i dío i taśénn, sostitué dala cusiänza, ch'pió efizientemänt la integra äli diferänti funziån di nåster dû emisfêr cerebrèl. Mo al vûd l'é armàst, a tótt i livèl. A livèl orgânich, a risconträn una vèsta ârea ed zarvèl inutilizè int l'emisfêro dèster. L'êra la dimåura di dío, l'ofizéna däli våuṡ e däli aluzinaziån. Däli vôlt äla ancåura incû la s dèsta, spêzie int i perîod ed stress, dispensänd sparó viṡiån e pió frequänti våuṡ ch'generalmänt an dûren brîṡa. A livèl mentèl, al vûd al s tradûṡ in un säns ed nostalgî par l'inozänza perdó, dl'autoritè benêvvola ch'la s gvidèva int äli nostri aziån, e ed rifiût dla responsabilitè acuiṡé.
La Televiṡiån mirabilmänt la culma st'vûd durè milêni. Äla l'é prémma ed tótt un'aluzinaziån viṡîva e auditîva. Quall che par trâmit så al capita int i nåster sogiûren, séppa quasst una conversaziån, un spuiarèl, una parté ed balån o un esplusiån nucleèr, l'é evidentemänt un'iluṡiån, ważvàira quèl ch'al pèr vaira a tótt i efèt (tant l'é vaira ch'a i cardän), mo ch'evidentemänt an al é brîṡa, difâti an s dânneġa o an s sodésfa pió ed tant né l'esplusiån nucleèr né al spuiarèl.
Óna däli vestîg̈ dla mänt bicamerèl l'é al stèt ed trance. Al fenåmen dl'ipnåṡi al zèsa d'èser un mistêri, cunziderè int la cièv ed sta teorî. Quand as é in trance la cusiänza la s atênua fortemänt, e la nostra disposiziån mentèl la dvänta fortemänt acrética. Int l'época bicamerèl, quand l'Òm viveva in trance, l'êra impurtànt che acriticamänt sänper al obbedéss ai ården di dío dal så emisfêro dèster.
La Televiṡiån, l'é dimostrè, la indûṡ in chi la guèrda un stèt ed temporâni trance. A chi ed nuèter an é capitè d'impièr un mumänt la televiṡiån e dåp ed restèregh incolè par åur a vàdder råba ch'an s interèsa, par dåp ed cålp adèrs d'èsers fât freghèr un'ètra vôlta? A dirévv ch'quasst l'é quall ch'a s capita anc tótt i dé, s'an s stän pió ch'atänt. La Televiṡiån la s catûra par al så potair ed mandères in trance, e la detén st'potair pròpri parché la culma al vûd lasè int äli nostri mänt dali abituèli aluzinaziån dl'antichitè.
Cme äli antîghi aluzinaziån äli ébben al potair ed fèr, la Televiṡiån la riversa int i nåster zarvî marê d'impoṡiziån, ed detâm êtich, ed modî comportamentèl, ch'nuèter a asorbän pió o manc acriticamänt, parché acsé a sän stè abituè a fèr par miglièra d'ân, quand a generèr äli aluzinaziån a êren nuèter istàss, o méi una pèrt adès silänt ed nuèter istàss.
A tègn a sottolineèr ch'al motîv par al quèl la Televiṡiån l'é acsé efiziänt a inculchères modî ed cumpurtamänt l'é ch'nuèter a sän ancåura predispåst a l'azetaziån acrética ed diretîv da pèrt d'aluzinaziån ch'äli s câpen in stèt ed trance. L'hardware dal nåster zarvèl an s é modifichè granchè, in påchi miglièra d'ân. Ai eṡésten int i nåster zarvî äli strutûr féṡiche prepåste a fères obbedîr a chi al âbia i requiṡît dla divinitè, e i requiṡît dla divinitè i én prémma ed tótt: apariziån mâgica, anc viṡîva, anc a comànd. I nåster èv i dmandèven a Dío, o a Giove, o a Apollo, o al Dío Sål, e Dío, o i så alter ego, dal profånd di så zarvî, sänper al rispundêva o al i cumparêva dnanz. Incû, cme alåra, a sän anc pió e pió vôlt al dé custrét a ascoltèr csa la gh à da dîres la divinitè, e alåra col telecomànd mâgicamänt a ripristinän la fedêl apariziån d'una familièr aluzinaziån dnanz a nuèter, a parchegän la cusiänza, e a asorbän diretîv. Quand al acsé détt teledipendänt al televiṡåur al s guâsta, confuṡiån e nevråṡi i al câpen, cumpâgna a cme tèl séntom i câpen i nåster èv ed quèlch miglièr d'ân fa quand äli våuṡ e äli apariziån di så dío äli lasénn lé ed cumparîr regolarmänt ògni vôlta ch'i äli invochéssen. Cme i antîgh dai så dío, a gh avän anca nuèter ògni-dé biṡåggn däli diretîv dal nåster Dío Tivó.
Taló ed nuèter, manc acrética ed èter, i rîṡen a zêrner äli diretîv da asurbîr, mo sänper dal medéṡm totem äli câven, sänper dala Televiṡiån.
A cardän int la Televiṡiån parché l'é un'aluzinaziån cundivîṡa da tótt, cme i dío i êren un'aluzinaziån cundivîṡa da tótt int i milêni ch'i fónn. Cme in antichitè an s parlèva d'èter che ed quall ch'i diṡêven i dío, incû an s parla d'èter che ed quall ch'al dîṡ al Dío Tivó.
Parché, cme i antîgh dío alåra, la Televiṡiån l'é incû la principèl fånt ed diretîv, äla inevitabilmänt la cauṡa quall ch'la mostra. Incû la Televiṡiån la mostra quèṡi såul violänza, sänper ed pió, sänper pió nétida, sänper pió reèl, e acsé faṡänd la la cauṡa e la la acrass, in un inarestâbil zércol viziåuṡ ch'as ciâma reaziån a catäna. Äli reaziån a catäna äli termínen tótti con un'esplusiån. A avrän anca nuèter la nostra esplusiån.

Roberto Quaglia