ancheu te cónto 'na bèlla stöietta, sénplice e ciæa, in sce l'orìgine de quélla "cösa" ch'a ciù de ògni âtra a ne fâ umàn: A cosciénsa.
Pûrtròppo, dimandàndo a mìlle persónne de definî a paròlla cosciénsa, otegnerémo mìlle respòste despæge, ségno ch'o régna 'n bèllo pö de confuxón a riguàrdo. Questo o l'é abàsta grâve, dæto che a cosciénsa a l'é probabilménte quéllo ch'o ne distìngoe de ciù da-i âtri animâli. Diciâro coscì sùbito a definiçión de cosciénsa da mì atoalménte adotâ (cavâ da 'n razonaménto de Julian Jaynes, a-i cûi pensci ancheu se ispîran i mæ) e ch'a daiò pe scontâ into proségoo de sto scrîto:
A cosciénsa a l'é a creaçión de 'n "spàçio" mentâle drénto de niâtri, 'n spàçio imaginârio into quæ niâtri ordinémmo e localizémmo i remembri de evénti passæ e çerchémmo de figurâse evénti futûri. Pe fâ questo dovémmo "capî" o ténpo, e ô fémmo spazializàndolo.
(Provæ a pensâ a cómme ve imaginæ o scôre do ténpo. Cómme ve figuræ 'na setemànn-a? Cómme visualizæ i vòstri ùrtimi dêxe ànni de vìtta? Fælo e descovriéi che vôtri "vedéi" drénto de vôtri quæ se sîa àrco de ténpo cómme s'o fîse 'n spàçio, into quæ repónn-e i remembri e i progètti.)
E ôe, i giórni, i ànni e i sêcoli vêgnan da niâtri imaginæ cómme lêughi inte 'n spàçio ordinòu into quæ sucédan de-e cöse. A cosciénsa a l'é 'n "anàlogo" da realtæ, a-a mæxima mainêa che 'na màppa geogràfica a l'é 'n anàlogo de 'n teritöio. Ògni cösa de cûi sémmo cosciénti a l'é 'n "anàlogo" de quarcösa ch'o existe in realtæ. Émmo drénto de niâtri 'n anàlogo di nòstri familiâri, di nòstri amîxi, e ascì de niâtri mæximi. L'anàlogo de niâtri mæximi o l'é quéllo che ciamémmo "mì", e niâtri ô movémmo inta màppa da realtæ ch'émmo costruîo into nòstro spàçio mentâle, dàndo còrpo a-i nòstri progètti e âe a-i nòstri seunni. Inte sta "màppa" da realtæ niâtri unìmmo tûtti i evénti ch'e ne sucédan, ch'e ne vêgnan comunicæ, ò ch'e se imaginémmo, inte 'na stöia, inte 'na sòrta de naraçión interiôre, e questo o l'é quéllo ch'o ne permétte de avéi remembri cosciénti ò de fâ previxoìn a lóngo tèrmine. Riassuméndo: Spazializaçión do ténpo, naratizaçión di evénti, e l'anàlogo de niâtri mæximi ("mì") ch'o se còlloca in bónn-a pàrte do "spàçio" mentâle che ciamémmo Ténpo, inte 'n órdine cronològico che ciamémmo I Nòstri Remembri e I Nòstri Progètti. Questa a l'é a cosciénsa.
Ebbén, quànde nasceu sto grùppo de facoltæ che són a nòstra "cosciénsa"? Són sénpre existîe?
Gh'é chi o sostêgne che ascì i animâli àggian 'na spêce de cosciénsa, ma se pe cosciénsa niâtri intendémmo quéllo ch'ò apénn-a sintetizòu mì, vêuo dî a creaçión de 'n "anàlogo" da realtæ inta nòstra ménte mediànte 'na spazializaçión do ténpo, e ascì a creaçión de quéll'anàlogo de niâtri mæximi che ciamémmo "mì", o devénta evidénte che parlâ de cosciénsa pe-i animâli o l'é 'na ignorànte belinâ.
(Adotàndo 'na definiçión de "cosciénsa" despæga da quélla che mì ò adêuviòu in sto scrîto, tûtto evidenteménte o cangerêuse. Ma sicómme, into mêgio di câxi, o discórso o se faiéiva assæ ciù conplèsso, e inti âtri câxi ciù sbaliòu, preferìscio in sto contèsto mantegnî da "cosciénsa" a definiçión ch'ò dæto. L'inpurtànte o l'é acordâse - ascì de vòtta in vòtta - in sciô significâto che se atribuìsce a-e paròlle ch'adêuviémo.)
Quéllo ch'in sto câxo o sucede o l'é 'n'açión tîpicaménte umànn-a, vêuo dî a proieçión de-e nòstre categorîe de pensê in sce quéllo che no sémmo niâtri. O l'é 'n fenòmeno che pe-a ciù gràn pàrte de niâtri o sucede continoaménte e a tûtti i livèlli. Consegoénsa e sìntomo de tâle fenòmeno o l'é "a mancâ conprenscion". I màsci umàn proiétan e categorîe de pensê màsci in sciô conportaménto de-e fémmine, e o rizultâto o l'é che "no ê capìscian". Mæxima cösa a sucede a-o revèrso. 'N catòlico o ûza e seu categorîe de pensê pe conpréndce 'n musulmàn, sénsa evidenteménte reuscîghe, e viçevèrsa. L'incapaçitæ de prescìnde da-e seu categorîe de pensê a ostacolézza, a vâri livèlli e a vârie intensitæ, a reçìproca conprenscion tra i èsi umàn. Se tâli colossâli eRôri vêgnan conpîi tentàndo de intrâ inta ménte de 'n âtro èsse umàn, vêuo dî de 'n èse a niâtri ciûtòsto scìmile, poémmo razonevolménte concludde che proietâ e nòstre categorîe de pensê in sci animâli o prodûe eRôri ascì magiôri. Coscì o l'é defæti. Tûtti i "sentiménti" che ne piâxe crédde o stâ provàndo o nòstro gàtto quànde ô caregnémmo són esclusivaménte quéllo che ne piâxe crédde ch'o stâ provàndo. Émmo 'na vixón antropocèntrica da natûa e da realtæ, e in nómme de quélla comettémmo incessanteménte i ciù stòlidi eRôri de conprenscion.
Ma tornémmo a-a cosciénsa. I animâli no umàn no ghe l'àn. L'èsse umàn sci. L'òmmo o descénde da âtri animâli. Quànde nasceu alôa a cosciénsa? Quànde vegnî creâ inta nòstra ménte quélla spazializaçión do ténpo ch'a ne permétte de fâ progètti? Quànde comparse in niâtri quéll'anàlogo de niâtri mæximi che ciamémmo "mì", ch'o ne permétte de acòrzîse di nòstri sentiménti, di nòstri problêmi e do nòstro destìn?
'Na modalitæ de indagâ l'organizaçión mentâle di nòstri antenâti a ne l'é dæta da-i repèrti archeològichi, pe ezénpio a letteratûa. Tra i ciù antîghi scrîti a niâtri pervegnûi ghe són a Bìbbia e l'Iliade. Créddo che nisciùn o voriâ obietâ in scî o fæto che e esperiénse umànn-e testimoniæ da ste dôe fónti són de 'n génere totalménte diferénte da quélle ch'o saiéiva normâle aspetâse a-o giórno d'ancheu. Inte l'Antîgo Testaménto tûtti i persongi dialògan sistematicaménte con 'na vôxe ch'a ghe dîxe cöse dêvan fâ. I órdini de sta vôxe són quàrche vòtta pîi, ma ciù despésso croénti e sangoinâri. A vôxe a órdina segge deciximoìn sàvie che omiçìddi e massàcri. Anàloga cösa a sucede inte l'Iliade, e inta ciù gràn pàrte di scrîti ch'e ne rîvan da quéll'época. Inte l'Iliade, ògni açión inpurtànte a l'é innescâ da-a vôxe ò da l'aparixón de quàrche Dîo. Perché in tûtta a letteratûa antîga sucedéivan normalménte ste cöse? Perché àn piantòu de sucede inta letteratûa segoénte? De ciù, MÂI gh'é inte quélle rîghe tràccia d'introspeçión, vêuo dî de quélla pràtica che niâtri savémmo èse l'esénsa mæxima da cosciénsa. Mâi gh'é inte quélle rîghe tràccia de silençiôxi diàloghi interiôri, e sénpre gh'é evidénsa de cotidiàn diàloghi con 'na vôxe ciamâ Dîo ò Apòllo ò Chiunque. Semberîa che a quéll'época Dîo (ò i vâri Dêi) sostituîsan conpletaménte a cosciénsa.
Dezmenteghémmose pe 'n àtimo tûtto quéllo che ne l'àn insegnòu in scî l'interpretaçión che dovémmo dâ a sto génere de letteratûa, a-a mainêa de no avéi opinioìn preconcétte. Quæ a l'é a primma cösa ch'a vêgne da pensâ a 'na modèrna persónna sànn-a, piggiàndo in conscideraçión o conportaménto di persongi de l'Iliade ò de l'Antîgo Testaménto? Ò quélle stöie són conpletaménte inventæ, ò pûre a quéllo ténpo êan tûtti màtti.
Tûtte e spiegaçioìn che de quélle letteratûe vêgnan atoalménte dæte són pöco lògiche quànde no adiritûa assùrde.
No l'à sénso pensâ che quélle stöie e fîsan inventæ. A stöia a inségna che pe l'èsse umàn o bezéugno de documentâ quéllo ch'o l'é avegnûo o l'é sénpre stæto assæ ciù inpurtànte che favolezâ in scî aveniménti imaginâri.
O l'é stùpido crédde che quélle stöie segian sci autèntiche antîghe crònache, ma cripticaménte codificæ segóndo contòrte e inpenetràbili sinbologîe. Pe quæ motîvo o l'aviéivan mâi fæto? A quéllo ténpo a génte a l'êa ciù sénplice de òua, nisciùn o l'avéiva vêuggia ò motîvo de inpregnâ e sôle stöie ch'e vegnîsan scrîte e contæ de contòrti sìnboli ch'e ne trasfigurâsan a veridiçitæ.
L'interpretaçión ciù sénplice, inteligénte e óvvia de tûtti quélli antîghi scrîti a l'é che no gh'é NINTE da interpretâ. Tûtto quéllo ch'o vêgne contòu o l'é capitòu pe davéi.
Dîo alôa pe davéi o parlâva a-i òmmi tûtti i giórni? E no sôlo lê, ma ascì Apòllo, Osiride, Brahma, Tao, Zeus, Odino e o Dîo Sô? Quæxi. In realtæ, i òmmi sentîvan e vôxi di Dêi, ch'e goidâvan e seu açioìn, ma quélle no provegnîvan da tànto distànte, tîpo l'aldelà e/ò o régno di çê. Quélle provegnîvan da l'emisfêro drîto do seu çervèllo.
Cómme tànti sàn, o çervèllo o l'é divîzo in dôe pàrti, l'emisfêro drîto e quéllo zànco. Tànte de-e nòstre funçioìn són localizæ in tûtti dôi i emisfêri. A fâ 'na eceçión a funçión do lengoàggio, a quæ a l'é inteaménte localizâ inte l'emisfêro zànco, in pàrte inte l'âia de Broca, ma sorviatùtto inte l'âia de Wernicke. Perché o lengoàggio, coscì inpurtànte pe niâtri, o réste inte ùn sôlo di nòstri emisfêri? E quæ funçión a se atrêuva, inte l'emisfêro drîto, a-a esàtta corispondénsa de l'âia de Wernicke?
A respòsta a sta ùrtima domànda a l'é: "nisciùnn-a". Gh'é, inte l'âia de Wernicke de l'emisfêro drîto, 'na porçión de çervèllo ch'a pâ pròpio no servî a ninte, tànto vêo che quànde lê a vêgne dannezâ ò asportâ, o paçénte o no se n'acòrze manco, perché nisciùnn-a de-e seu funçioìn a rezùlta menomâ. Són stæti però esegoîi esperiménti in sce tànti paçénti, stimolàndo elètricaménte tâle inutilizâ âia do çervèllo pe védde cöse sucedéiva. I paçénti referîvan ch'o ghe paréiva de sentî de-e vôxi. Fìnn-a a-o 2000 a.C. l'âia de Wernicke de l'emisfêro drîto di èsi umàn a funçionâva a pìnn-o régime, comunicàndo a vîva vôxe a l'emisfêro zànco e seu deciximoìn in scî ògni problêma ch'o exulésse da-a routine cotidiànn-a.
A l'êa questa l'esénsa da Ménte Bicamerâle, a fórma de organizaçión mentâle ch'a regnò inti crâni di èsi umàn pe dêxenn-e de migiæa de ànni fìnn-a a-o segóndo milénnio a.C., soppiantâ (ma sôlo in pàrte) da-a fórma de organizaçión mentâle ch'ancheu ciamémmo "cosciénsa sogetîva".
I neuròloghi conóscian abàsta bén e diferénse funçionâli tra i nòstri dôi emisfêri çerebrâli. Quéllo zànco o l'é speçializòu a l'açión. Lê o contròlla a pàrte drîta do còrpo, e defæti sémmo in grâdo de adêuviâ a màn drîta mêgio da zànca (i mancìn àn quàrche funçión di emisfêri invertîe, ma a sostànsa a no càngia). Quéllo drîto o l'é ascì ciamòu "emisfêro creatîvo", e o l'é speçializòu inte l'atividæ creatîva, vêuo dî a soluçión de problêmi e a capaçitæ de sìntexi. Tûtto quéllo che niâtri "sentémmo" o l'é ciù ò mêno 'n'atividæ de l'emisfêro drîto. Quéllo che pensémmo concetoalménte o l'é inveçe indicativaménte 'n'atividæ do zànco. Into spàçio mentâle da nòstra cosciénsa niâtri integrémmo ste diferénti funçioìn, pûre no sfugéndo a-e contradiçioìn ch'e quélle càuzan.
A-o ténpo da Bìbbia e de l'Iliade, no gh'êa o spàçio mentâle, ma gh'êa za o lengoàggio, ch'o pûre ancón o mancâva de tûtti quélli vocàboli che són conèssci a-a cosciénsa de sénn-e. L'òmmo o no se acorzéiva de existe, cómme ascì ancheu no se acòrzémmo de guidâ l'auto se sémmo profondaménte pèrsi inti nòstri pensci. Se agîva perenneménte a-a mainêa automàtica, cómme pe ezénpio niâtri ancheu ancón se guîda l'auto a-a mainêa perfètamente automàtica.
Pe inparâ a conpî açioìn sénplici no gh'é bezéugno da cosciénsa, cómme l'ótima capaçitæ d'apprendiménto de 'n animâle ch'o vêgne ammaestròu perfètamente o dimóstra. Tûttavîa, ògni vòtta che l'Òmmo Antîgo o se atrovâva inte 'na situaçión conflitoâle, dôve i inconsapeivoli automatìsmi do seu emisfêro zànco no êan ciù abàsta a rezòlve 'n problêma, a situaçión de stress a induîva l'emisfêro drîto (responsàbile, cómme ascì ancheu, da capaçitæ de sìntexi) a comunicâ a vîva vôxe a-o zànco cöse quéllo o dovésse fâ. Questa a l'êa l'esénsa sénplificâ do funçionaménto da ménte bicamerâle. A vôxe sentîa a apartegnîva a-a figûa autoritâria asociâ a-a noçión comunicâ: 'n familiâre, o câpotribù, o ré, o dîo.
Ascì ancheu niâtri no sémmo cosciénti de tûtte e noçioìn ch'e són ascôze drénto de niâtri. Despésso émmo 'n concètto in sce-a pónta da léngoa, ma o no ne vêgne in ménte. Ma o l'é abàsta, pe ezénpio, dâ 'n'éugiâ a-o lìbbro dôve émmo inparòu tâle concètto perché quéllo o repâ magicaménte inta seu interézza drénto de niâtri. Poémmo no regordâ pe ninte 'na poexîa che pûre savémmo de savéi a memöia: o l'é abàsta però dâghe 'n'éugiâ drénto a-o lìbbro dôve savémmo ch'a se atrêuve perché a ne repâ in ménte inta seu totalitæ. A-a mæxima mainêa, 'n apónto scarabociòu in fùria o saiâ abàsta a fâne regordâ idêe e progètti ascì tànto conplèssi.
Pûre inti ténpi antîghi, quànde a ménte a l'êa bicamerâle, gh'êa o problêma de regordâse de noçioìn sopîe. Quéllo ch'o richiamâva a-a memöia 'na conoscénsa ascôza o no l'êa 'n lìbbro ò 'n apónto, ma l'efìgge do persongio autoritârio asociòu a-a noçión. Nasceu coscì i ìdoli. Quànde se atrovâva inte 'na situaçión conflitoâle, e no se regordâva cómme se dovésse conportâ, se andâva inta ciàssa do borgo (ò çitæ) a goardâ a stàtoa de l'ìdolo de tûrno. E lê a fâzéiva l'efètto di nòstri lìbbri ò apónti: a richiamâva a noçión sopîa a-a memöia, e questo o sucedéiva sentìndo a vôxe de l'ìdolo. Pe questo nasceu ascì a tradiçión di ìdoli portàtili: colanìnn-e, statoétte, icòne. Ciù a societæ a l'êa conplèssa, magiôre a l'êa a quantitæ di ìdoli, perché a ciascedùn de quélli a l'êa asociâ 'na categorîa de noçioìn (pròpio cómme inti lìbbri). In quæ se sîa situaçión de stress inta quæ no se reuscîva a piggiâ 'na deciximón automàtica (automàtica cómme quélle che niâtri piggémmo méntre sénsa reflètte guîdémmo 'n auto, pe ezénpio cangiâ màrcia) se dâva 'n'éugiâ a l'ìdolo pertinénte e coscì se sentîva a seu vôxe comunicâ cöse se dovésse fâ.
A vìtta de ciascedùn a l'êa 'n continoo sentî vôxi de figûe autoritârie ordinâ cöse o l'andésse fæto. Quàrche vòtta l'alûçinaçión auditîva a l'êa acompagnâ da vixoìn.
Ma fémmo 'n sâto a-e orìgini de sta ménte bicamerâle. Quànde a nasceu? E cómme? Chì se atrovémmo pe davéi a-i ærbô de l'èsse umàn. I componénti de quélle pìccole tribù ch'e êan l'umanitæ avéivan into crânio o ciù efiçénte computer do régno animâle, ma i programmi fâzéivan pe davéi scìffo. Ótimo hardware, quæxi nisciùn software. Êan da pöco sciortîi da-e foréste e stâvan comensàndo a caciâ in brànco, fâzéndo concorénsa a tûtti i carnìvori, i quæ poéivan contâ in sce dêxenn-e de milioìn de ànni de alenaménto a-e spàlle. Ùrtimo rivòu, tradiçioìn da vegetariàn e insetìvoro cómme tûtti i primâti, nêo-carnìvoro e caciòu pivèllo, l'èsse umàn o conpensò con 'n acresciménto do çervèllo a mancànsa di istìnti, di àrtigli e de-e sànne ch'e fâzéivan de lê o pézo di caciatôri. Co-o çervèllo o l'inparò pe ezénpio a costruî àrmi. Ghe voéivan ôe e ôe pe afilâ 'na pria. Inta rudimentâle organizaçión mentâle de quélli primmi umàn, e funçioìn êan bén distìnte. L'emisfêro drîto o sintetizâva a necescitæ de afilâ a pria. L'emisfêro çerebrâle zànco o mettéiva in àtto l'afilaménto. Lasciòu a lê mæximo, l'emisfêro zànco o se saiéiva destræto da-a seu atividæ a-a primma ocaxón. Poémmo dâ 'n órdine a 'n càn e quéllo o ubidìsce, ma se no reiterémmo continoaménte l'órdine, dòppo 'n pö quéllo o se distrâe e o piànta de ubidî. Coscì o l'êa pe l'emisfêro zànco, lasciòu a lê mæximo. Ma l'emisfêro drîto, l'emisfêro "creatîvo", o ordinâva continoaménte a-o zànco quéllo ch'o dovésse continoâ a fâ, e o ô fâzéiva mandàndoghe l'órdine sonôro asociòu a-o gèsto de afilâ a pria. Dixéndo pe tûtto o giórno a 'n càn bén ammaestròu "cuccia!", quéllo o continoerâ a méttise a cuccia. Dixéndo pe tûtto o giórno a l'emisfêro zànco "afîla!", quéllo drîto o ô costrenzéiva a continoâ pe tûtto o giórno a afilâ a pria, sénsa distrâse. In realtæ, inti primmi ténpi, o no ghe dixéiva pròpio "afîla", ma quéllo tâle gróngno ch'o l'avéiva assùnto quéllo significâto. E da dôve provegnîva quéllo particolâre gróngno? Chi o l'avéiva insegnòu a l'emisfêro drîto? Beh, chì sémmo pe davéi a-o prinçìpio da cultûa. O màscimo detentô de ste pìccole conoscénse culturâli o l'êa pe óvvie cöse o câpotribù, ch'o ê avéiva inparæ da-o câpotribù preçedénte ò o ê avéiva parçialménte inventæ da sénn-e. O l'êa o câpotribù ch'o insegnâva a-i âtri cómme se afilésse 'na pria, mostràndoghe cómme se fâzésse e asociàndo l'ezénpio a l'emisción de 'n seunno (inizialménte 'n çèrto gróngno). Gh'é pöco de umàn in tûtto questo. Ascì tra e scìmmie sucédan cöse do génere. Tâle seunno, tâle gróngno o deventâva coscì l'innésco de l'açión de afilâ 'na pria. O ne deventâva coscì l'órdine. Ma l'Òmmo, pûre inte l'abissâle ignorànsa in cûi annaspâva a quéllo ténpo, o l'êa tànto ciù inteligénte de-e scìmmie, e rispètto a quélle o sviluppò quàrche capaçitæ in ciù: l'emisfêro çerebrâle drîto o piggiò a governâ e açioìn conpîe da quéllo zànco inparàndo a dâghe órdini verbâli, a-a mæxima mainêa che se ê dâ a 'n'âtra persónna. Coscì, o câpotribù o t'inségna 'n'açión asociàndola a 'n seunno ch'o ne devénta l'órdine, e quànde o teu emisfêro drîto o retêgne ch'ti dêbbi conpî tâle açión o â comùnica a vôxe a-o zànco, e a vôxe ch'ti sénti a l'é tâle e quâle quélla do câpotribù, cómme s'o se tratésse de 'na registraçión digitâle.
'N giórno o câpotribù o mêue, vêuo dî o piànta definitivaménte de mescciâse e dòppo 'n pö o coménsa a ciûzâ. Tûtti i animâli istintivaménte alontànan da sénn-e e carcàsse di seu conpàgni mòrti, e coscì o l'avéiva fæto l'Òmmo prìmma che in quéllo o sorzésse a ménte bicamerâle. Òua, o câpotribù o l'é mòrto ma quànde gh'é da fâ quarcösa tûtti séntan ancón a seu vôxe. In realtæ, o no se tràtta da "seu" vôxe, ma da registraçión "digitâle" da seu vôxe, prodûta da l'emisfêro çerebrâle drîto. E noçioìn ch'o l'à insegnòu no són defæti mòrte con lê, e inta ménte de ciascedùn continoan a innescâ l'açión alûçinàndo a seu vôxe. Nàsce coscì 'na contradiçión percetîva. O câpotribù o l'é pe çèrti vèrsci mòrto, perché o no se mêue, ma pe âtri o l'é innegabilménte vîvo, perché o pàrla e o dîxe cöse ûtili. No mescciàndose, o no provvéde ciù a-i seu bezéugni, e o devénta coscì óvvio che se pigge cûa de lê. Sicómme a-o de là de çèrte aparénse lê o l'é vîvo, o l'aviâ bezéugno de 'na câza: ècco a nàscita da tómba e do ténpio. Sicómme o l'é vîvo, o l'aviâ bezéugno de mangiâ: i repèrti archeològichi testimónian che pe tànti milénni, in tûtto o móndo, i mòrti vegnîvan sotteræ insémme a mangiâ. Sicómme e noçioìn són asociæ a-a seu vôxe e a seu vôxe a l'é asociâ a-a seu fàccia e òua a seu fàccia a no gh'é ciù, bézeugna costruî 'n surogâto da seu fàccia ch'o permétte de védlo pe regordâ (sentìndoli) i seu insegnaménti, e ècco l'invençión de-e stàtoe e de l'idolatrîa. Ècco, in estrêma sìntexi, l'invençión da vìtta dòppo a mòrte.
Quàrche societæ bicamerâle, cómme i Egiçién e i Atzéchi, són cresciûe fìnn-a a livèlli de conplescitæ sorprendénti.
De quànde in quànde ste societæ crollâvan, con 'na veloçitæ e 'na asénsa de càuze estèrne che i studiôxi, ignâri de sta teorîa, no són mâi reuscîi a spiegâse. O sucedéiva, dîto a-a mainêa sénplice, che l'organizaçión geràrchica de ste vôxi (i Dêi) a collassâva, e con quélla l'organizaçión sociâle. Inveçe de veicolâ informaçión ûtile, e vôxi di Dêi se riduîvan a impartî órdini incoerénti ch'e conduîvan in fùria a-o dezàstro.
O fû during ùn de sti crolli, in Mezopotàmia, vèrso a fìn do segóndo milénnio a.C., che o fêce a seu compàrsa pe-a primma vòtta in sce-a tæra a cosciénsa sogetîva, vêuo dî a creaçión de 'n spàçio mentâle e a capaçitæ de naratizâ i evénti spazializàndo o ténpo. Questa nêuva fórma mentâle in fùria a conquistò o móndo, e a stöia de sta tranzaçión a l'é mirabilménte documentâ da-o Nêuvo Testaménto. Dîo o no pàrla ciù a-i òmmi, feua che a-i profêti e i mescîa, i ùrtimi òmmi bicamerâli. Deventâ cosciénte, l'umanitæ a l'é però nostàlgica de l'época bicamerâle. A cosciénsa, sîta inte l'emisfêro zànco, a s'é assùnta o cârego da responsabilitæ de-e deciximoìn, prìmma delegâ a-i Dêi de l'emisfêro drîto. In ògni mòddo se çèrca coscì de rievocâ e vôxi scompàrse, pe sfugî a responsabilitæ. A nàscita de-e religioìn a l'é o ségno ciù lampànte de sta nostalgîa. E giaculatöie e i mantra autoipnòtichi àn defæti l'efètto de indebolî l'ancón fràgile cosciénsa induîndo 'n stâto de trance, ciù scìmile a-o vêuo mentâle da ménte bicamerâle.
Sémmo ancheu sôlo a-i ærbô da cosciénsa. Lê a nasceu sôlo 4000 ànni fâ, e sôlo inti ùrtimi dêcenni inta cosciénsa a l'à comensòu a affioâ a cosciénsa de cómme a segge nasciûa a cosciénsa. Ma sémmo ancón inmèrsci inte 'na baraónda de vestìggia de l'época bicamerâle.
E vôxi bicamerâli êan innescæ da-o stress, vêuo dî da-a tensción nervôza ch'a nàsce quànde davànti a 'n problêma se sténta a atrovâne a soluçión. Ancón ancheu, 'n fòrte stress o ne provòca alûçinaçioìn auditîve (ez: stress da dezûn, da mancànsa de sêunno). In çèrti câxi reaffiôran ascì e alûçinaçioìn vixîve, ch'e l'àn a fórma detâ da l'imperatîvo cognitîvo coletîvo do moménto. Coscì, a 'n catòlico a ghe pêu comparî a Madònna, e no çèrto Buddha. A 'n segoâce di UFO ghe pêuan inveçe comparî extraterèstri. E alûçinaçioìn, auditîve ò vixîve, compàian in situaçioìn de stress. A frève a l'é 'na fòrte câuza de stress. Chi de niâtri, in préda a fòrte frève, o no l'à mâi avûo alûçinaçioìn? Chi o no l'à mâi avûo alûçinaçioìn da figeu, quànde a cosciénsa a no s'é ancón saldaménte afermâ, fòrsci pròpio during 'na frève? E perché mâi o doviéiva ancheu existe in niâtri a capaçitæ de avéi alûçinaçioìn, se quélla a no l'avésse costituîo in passòu 'na consoêta modalitæ de funçionaménto da nòstra ménte?
O consùmmo de dröghe psicòtrope, da l'àlcol a-a marijuana a l'eroìnn-a, o l'é 'n âtro ségno da inconsapeivole nostalgîa di umàn vèrso l'época bicamerâle. E dröghe sopìscian a cosciénsa, e quàrchedùnn-a indûan alûçinaçioìn. I rîti tribâli do bàllo rìtmico, coscì tîpichi inte tribù africànn-e e inte discotêche di paîxi çivîli, són 'n âtro ségno de sta nostalgîa de 'na época sénsa cosciénsa. Sottopòsta a rìtmico martelaménto sonôro, quæ se sîa ménte umànn-a a pèrde a-o mànco pàrte da seu cosciénsa. Azonzéndo dröghe, a trance a l'é ancón magiôre.
Cómme o l'é lògico ch'o segge, quàrche vòtta quàrchedùn indivìddoi pèrdan spontaneaménte questa reçénte conquìsta da ménte umànn-a, a cosciénsa, e ripiónban inta ménte bicamerâle. Séntan vôxi, pèrdan o sénso do ténpo, vîvan tra alûçinaçioìn. Ciamémmo costôro schizofrènichi, ê credémmo maròtti, són sôlo regredîi. A ménte bicamerâle a l'é ancón tra niâtri.
Vestìggia da ménte bicamerâle, inte l'èsse umàn, o l'é quæxi tûtto: a mûxica, a poexîa, a propensción a-i mîti e a-a délega da responsabilitæ, a féde, a sinçeritæ, a fedeltæ, i sentiménti. A cosciénsa analìtica a s'é apénn-a impiâ, in niâtri, da 'n pùgno de sêcoli, e no émmo ancón inparòu a adêuviâla pe finalitæ sàvie. Ciù despésso, a cosciénsa a l'é defæti adêuviâ cómme àrma impròpia pe pianificâ açioìn trivciâli. Pe questo, o Bén o l'é da-i ciù magiorménte asociòu a funçioìn umànn-e antîghe, vestìggia da ménte bicamerâle, inveçe che a-i immatûri frûti da nòstra nêuva potentíscima funçión ciamâ cosciénsa.
Gh'é a sto propòxito da parlâ e razonâ pe lìbbri e eóni, ma pe sta vòtta me férmo chì, assæ prìmma che a meitæ discórso, cónténto de avéi pòsto germógli de reflesción inte ménti umànn-e in cûi sto scrîto o s'é riversòu, auguràndome ch'e atrêuvan teRén fèrtile, a-a mainêa de no tramutâse, cómme inveçe quæxi sénpre o sucede, in paròlle sgoaræ.
Câo Maurizio Costanzo Show, retêgno veramente vergognôzo che me dêbbe piggiâ pùblicaménte a brîga de fâ lûxe in sce tâli veitæ mì, che dòppotùtto no són manco laureòu e no me pâga nisciùn, quànde nisciùn di titolatíscimi pagatíscimi sediçénti psicòloghi e socòloghi ufiçiâli e famôxi ch'inti ànni se són alternæ in sciô teu parcoscènico no se són mâi rivelæ in grâdo ascì sôlo de açennâ a tâle órdine de brillànti argoménti. Quæxi quæxi ê sfîddo a duèllo pe rivelâ a-o móndo a seu farsésca impostûa.

Roberto Quaglia