Cómme i figeu ò a manîa di perché, e me ne vànto. A manîa di perché a l'é l'instruménto de cûi niâtri èsi umàn disponémmo pe inparâ, cómme o stêumago o l'é l'instruménto de cûi disponémmo pe digerî o mangiâ. Méntre o stêumago o funçiónn-a pe tûtta a vìtta, co-e saltoârie eceçioìn de-e indigestioìn, a manîa di perché a sciapìsce inti umàn adùlti lasciàndo de sénn-e sôlo quàrche vâga tràccia. Cessâ l'etæ da crescénsa, ògni giórno o l'é bón pe çelebrâ o funerâle da manîa di perché. L'atrofîa a no l'é mâi pe davéi conpléta. Quàrche pìccolo perché o sorvîve in tûtti, ma inti umàn adùlti són âtre e funçioìn che govèrnan l'arbìtrio: a-a ribàlta da ménte, destituîi i perché s'instàllan e çertésse acquisîe e i dògmi personâli. In etæ adùlta se dimànda o mêno poscìbile e se protézan a spâ tirâ e seu conviçioìn. Ògni seu conoscénsa a devénta 'n dògma e se conbàtte ò se tême chiunque o ne métte in discusción i fondaménti.
Da-o giórno in cûi a manîa di perché a ne abandónn-a piantémmo de crésce, e invegémmo sôlo. O l'é pe questo che dónca m'aregòrdo a ògni perché che in mì reûsço a generâ. Into refûo do dùbbio se croziòlan quélli che àn rinonçiòu a crésce e vêuan sôlo invegî. De sòlito s'immòla a seu manîa di perché in scî l'artâ da pratiçitæ cotidiànn-a. Se àgisce mâ quànde se ronzûæ da-i dùbbi. E çertésse saiàn pûre fâze, ma tórnan comodìscime quànde se interagìsce in sciô móndo. O l'é tànto affascinànte interogâse in scî a vêa natûa de 'n gròsso würstel, quànde se vêu adentâlo, e ghe saiéiva tantíscimo da dimandâse: "O l'é questo pe davéi 'n würstel? Perché mì són convìnto che questo o segge 'n würstel? O saiéiva questo 'n würstel se mì no ô conscideràsse tâle? Chi me assegûa che i buddìsti no àggian raxón e o würstel o no segge cavòu da 'n pòrco ch'o l'êa a reincarnaçión de Hitler? Cómme pòsso mangiâ sto würstel se fòrsci o l'é o còrpo de Hitler, quànde ancón êri ò fæto a comunión, vêuo dî ò mangiòu do pàn che fòrsci (ma cómme fàsso a èsìghene segûo?) o l'êa o còrpo de Cristo? E ànche se sto würstel o no fîse o còrpo de Hitler reincarnòu, o l'é pûre sénpre cavòu da-o còrpo de 'n pòrco... o l'é giùsto che mì ô assòçie, into mæ stêumago e - ancón pézo - inta mæ ménte, a-o còrpo de Cristo? Cómme pòsso shakerâ into mæ stêumago l'alûçinànte cocktail de Cristo e de 'n pòrco ch'o l'êa fòrsci ascì Hitler? O l'é de ciù giùsto che mì dezméntighe che stàggo pe adentâ 'n cadàvere? Ma són mì segûo de avéi efetivaménte fàmme? E se ascì avésse pe davéi fàmme, pe quæ motîvo doviéiva mangiâ? No saiéiva ciù dignitôzo refuâ a mæ animalitæ e lasciâme moî de fàmme? Prìmma ò dòppo saiéiva defùnto comùnque... e fòrsci con mêno dignitæ... Se mì fîse o würstel e o würstel o fîse mì, me piaxiéiva èse mangiòu da mì? E cómme pòsso òua mangiâ sto würstel ch'o s'é fréidòu méntre me fâzéiva tûtte ste gratûite domànde e se dòppo (pe vendétta?) o me restésse in sciô stêumago?" Dovéndo mangiâ 'n würstel, o l'é mêgio mangiâlo e bàsta, sénsa stâ a fâse tròppe domànde. Scìmilmente, despésso, dovéndo vîve, o l'é mêgio vîve e bàsta, sénsa stâ a fâse tròppe domànde. Fâzéndo coscì, però, o rîxego o l'é de mangiâse o würstel sorvapensê, sénsa quæxi acòrzîsene e, parallelaménte, vîve a seu vìtta sorvapensê, sénsa quæxi acòrzîsene, o che, sicómme se vîve 'na vòtta sôla, o saiéiva 'n pö 'n pecòu, perché deventiéiva alôa léçito cangiâ - cómme quarchedùn defæti o l'à fæto - o famôzo dîto in "NO SE VÎVE MANCO 'NA VÒTTA.", rendéndo inevitàbile ascì l'autogeneraçión de 'n dîto colaterâle: "NO SE MÀNGIA MANCO 'N WÜRSTEL."
Méntre da 'n canto o l'é assæ pràtico passâ 'na serénn-a vìtta adùlta sénsa inpetuôze curioxitæ e de rovénti dùbbi, (e chiunque o stâ a seu vìtta coscì vivéndo de seguo o approviâ sto argoménto), o l'é otretànto vêo che l'emblêma da vìtta o l'é o desfrenòu entuziâsmo zoênile, e no a conpassâ inèrçia senîle. Ògni figeu o l'é 'n génio, se paragonòu a 'n adùlto. E 'n génio o resta fìnn-a a quànde a manîa di perché a no coménsa a abandonâlo. No l'é 'n abandón fulmìneo. O l'é inveçe 'na mòrte lénta. Quarchedùn o consèrva vàsti lénbi da curiozitæ infantîle pe tûtta a vìtta e o devénta 'n sciençiâto, ò 'n grànde savénte. Âtri rinónçian a 18 ànni a ògni ulteriôre savéi e da quéllo moménto sôlo invégian. Te ê atrêuvi a 40 ànni e dòppo a 50 e a 60 co-e mæxime idêe di vìnt'ànni, into mentîe vetùste, feua di ténpi e ridìcole, de-e quæ se dîxan orgogliôxi, perché in sce lô e lô sôlo a l'é costruîa a sénplice imàgine che costôro àn de sénn-e.
Ma l'incredìbile svilùppo culturâle de l'umanitæ, ch'in pöche migiæa de generaçioìn a l'é passâ da l'Òmmo-Sciumìa-Cacciòu a l'Astronâuta, o no l'é avegnûo pe açión di inèrti prosecutôri de-e procedûre inparæ inte l'adolescénsa, vêuo dî i invegîi prìmma do ténpo, vêuo dî a magiorànsa orgogliôza de-e seu çertésse. L'incredìbile svilùppo culturâle da nòstra spêce o l'é o frûto do pensâ e de l'agî inti sêcoli de quélla pìccola percentoâle de adùlti co-a manîa di perché, goardæ sénpre con sospètto da tûtti i âtri pe-a diversitæ de-e seu idêe e pe l'ostinaçión de-e seu curioxitæ.
Ùnn-a de-e ârme vinçénti da spêce umànn-a rispètto a-i âtri mamìferi, into córso de l'evoluçión, a l'é stæta a strategîa de prolongâ quélle funçioìn de l'apprendiménto che ciamémmo "zêugo" e "curiozitæ infantîle" e che són pròprie de tûtti i mamìferi. Goardæ i gatìn méntre zêugan, tiràndose aguàiti l'ùn con l'âtro: stàn inparàndo a cacciâ. Ò quànde, curiôxi, fìccan o mûzétto dapertùtto: stàn explorràndo o teritöio. Ma l'infànsia felìnn-a a dûa pöchi méixi. Quélla umànn-a quæxi vìnt'ànni. Quànde l'infànsia a finìsce, zêugo e curiozitæ çéssan, lasciàndo de sénn-e sôlo vâghe tràcce, e quéllo che i indivìddoi són, réstan, sénsa inparâ ciù ninte de saliénte.
Feua di adùlti 'n pö ancón figeu, animæ da-a manîa di perché, disponìbili con entuziâsmo a-i nêuvi zêughi, che cómme i figeu no se pìggian tròppo in serio, e cómme i figeu són da-i âtri adùlti inconpréixi. E quànde 'n zêugo da lô inventòu o pòrta vantàggio a l'umanitæ, dòppo e sôlo dòppo o seu nómme o devénta 'n'etichétta poxitîva.
A "stöia" a l'é determinâ da pöchi, che ôtre a-a fadîga de determinâ a stöia àn dovûo carregâse l'ônere de tirâse aprêuvo a zavòrra di immòbili.

Roberto Quaglia