Cme i ragazû a i ò la manî di parché, e a m in vànt. La manî di parché l'é al strumänt ed cui nuèter èser umàn a disponän par imparèr, cme al ståmegh l'é al strumänt ed cui a disponän par digerîr al magnèr. Mäntr al ståmegh al funziåna par tótta la vétta, con äli saltuèri eceziån däli indigestiån, la manî di parché la s inflappéss int i umàn adólt lasänd ed sé såul quèlch vâga trâza. Cesè l'etè dla cräsita, ògni dé l'é bån par celebrèr al funerèl dla manî di parché. L'atrofî an é mâi dabån complêta. Quèlch znén parché al supravîv in tótt, mo int i umàn adólt äli én ètri äli funziån ch'i govêrnen l'arbétri: ala ribâlta dla mänt, destitué i parché as insêdien äli certèzz acuiṡé e i dòmm personèl. In etè adólta as s dmanda al manc possébbil e as prutêgen a spèda trâta äli så convinziån. Ògni så cgnusänza la dvänta un dòmma e as combât o as tem chiónqued an métta in discusiån i fondamänt.
Dal dé in cui la manî di parché la s abandåna a lasän lé ed créser, e a invèćén såul. L'é par quasst ch'dånca a gòd a ògni parché ch'in mé a rîṡ a generèr. Int al rifiût dal dóbbi as crogiålen chi ch'i an rinunziè a créser e i vålen såul invèćér. Uṡualmänt as immåla la så manî di parché in vatta a l'altèr dla praticitè ed ògni dé. As âgéss mèl quand as é råṡ dai dóbbi. Äli certèzz äli saràn pûr fâlsi, mo äli tôrnen comodéssimi quand as interagéss in vatta al månnd. L'é bän afasinànt interoghères in vatta ala vaira natûra d'un gròs würstel, quand as al vål adentèr, e ai srévv un mócc' da dmandères: "L'é quasst dabån un würstel? Parché mé a sån cunvént che quasst al séppa un würstel? Al srévv quasst un würstel s'mé an al cunzideréss brîṡa tèl? Chi m asicûra ch'i buddésta an âbien brîṡa ragiån e al würstel an séppa brîṡa cavè da un pôrch ch'l'êra la reincarnaziån ed Hitler? Cme pås magnèr st'würstel se magâri l'é al côrp ed Hitler, quand ancåura îr a i ò fât la comuniån, ważvàira a i ò magnè dal pan che fårsi (mo cme fâg a èseren sicûr?) l'êra al côrp ed Crést? E anc se st'würstel an fóss brîṡa al côrp ed Hitler reincarnè, l'é pûr sänper cavè dal côrp d'un pôrch... l'é gióst ch'mé a l asåcia, int al mî ståmegh e - ancåura pîṡ - int la mî mänt, al côrp ed Crést? Cme pås shakerèr int al mî ståmegh l'aluzinànt cocktail ed Crést e d'un pôrch che fårsi l'êra anc Hitler? L'é in pió gióst ch'mé a dscôrda ch'a sån drî a adentèr un cadâver? Mo a sån mé sicûr d'avair efetivamänt fâm? E s'anc a avéss dabån fâm, par quèl motîv a duvréss magnèr? An srévv pió dignitåuṡ rifiutèr la mî animalitè e lasèrum murîr ed fâm? Prémma o dåp a srévv defónt comónqued... e fårsi con manc dignitè... Se mé a fóss al würstel e al würstel al fóss mé, am piaṡrévv èser magnè da mé? E cme pås adès magnèr st'würstel ch'al s é fardè mäntr a m faṡêva tótti sti gratuîti dmandi e se dåp (par vendèta?) al m restéss in vatta al ståmegh?" Duvänd magnèr un würstel, l'é méi magnèrel e bâsta, sänza stèr a fères tröpi dmandi. Cumpâgna, spass, duvänd vîver, l'é méi vîver e bâsta, sänza stèr a fères tröpi dmandi. Faṡänd acsé, però, al réṡich l'é ed magnères al würstel soprapensîr, sänza quèṡi adèrsen e, parlelamänt, vîver la så vétta soprapensîr, sänza quèṡi adèrsen, e quasst, parché as vîv una vôlta såula, al srévv un påch un pcà, parché al dvantarévv alåra lécit mudèr - cme quelcdón in efèt l'à fât - al famåuṡ détt in "AN S VÎV GNANC UNA VÔLTA.", rendänd inevitâbil anc l'autogeneraziån d'un détt colaterèl: "AN S MAGNA GNANC UN WÜRSTEL."
Mäntr da un lè l'é asè prâtich pasèr una serêna vétta adólta sänza impetuåuṡi curioṡitè e sänza rovänt dóbbi, (e chiónqued al stà la så vétta acsé vivänd al aprovarà certamänt st'argomänt), l'é ètartànt vaira che l'emblêma dla vétta l'é al sfrenè entuṡiâṡum żåvni, e brîṡa la compasè inêrzia senîl. Ògni ragazål l'é un zêni, s'paragonè a un adólt. E un zêni al arêsta infén che la manî di parché an tâca brîṡa a abandunèrel. An é brîṡa un abandån fulminåuṡ. L'é invêzi una môrt länta. Quelcdón al consêrva vèst lémber dla curioṡitè infantîl par tótta la vétta e al dvänta un scienziè, o un grand sapiänt. Èter i rinunzien a 18 ân a ògni ulteriåur savair e da chal mumänt såul i invèćén. T i artruvi a 40 ân e dåp a 50 e a 60 con äli stàssi idê di vint'ân, int al fratänp vetóst, fòra di tänp e ridécoli, däli quèl i s dîṡen orgogliåuṡ, parché in vatta a låur e låur såul l'é costrué la sänplice imâgin che custår i an ed sé.
Mo l'incredébbil svilóp culturèl dl'umanitè, ch'in påchi miglièra ed generaziån l'é pasè dal'Òm-Simia-Caciatåur a l'Astronâuta, an é brîṡa avgnó par aziån di inêrt prosecutûr däli prozedûr aprais int l'adolescänza, ważvàira i invèćé anzitänp, ważvàira la magioranza orgogliåuṡa däli så certèzz. L'incredébbil svilóp culturèl dla nostra spêci l'é al frót dal pinsèr e dl'âgér int i sêcol ed cla znéna percentuèl ed adólt con la manî di parché, guardè sänper con sospèt da tótt chi èter par la diversitè däli så idê e par l'ostinaziån däli så curioṡitè.
Óna däli èrum vincänt dla spêci umèna rispèt ai èter mamîfer, int al côrs dl'evoluziån, l'é stè la strategî ed prolonghèr cäli funziån dl'aprendimänt ch'a ciamän "żûgh" e "curioṡitè infantîl" e ch'äli én propie ed tótt i mamîfer. Guardè i gatén mäntr i żûghen, tandändes aguât a vicanda: i én drî a imparèr a caćèr. O quand, curiåuṡ, i féchen al muṡén datótt: i én drî a esplorèr al teritôri. Mo l'infanzia felîna la dûra påch mîṡ. Cla umèna quèṡi vint'ân. Quand l'infanzia la finéss, żûgh e curioṡitè i lâsen lé, lasänd ed sé såul vâghi trâzz, e quall che i individui i én, i arèsten, sänza imparèr pió gnínt ed saliänt.
Fòra ch'i adólt un påch ancåura ragazû, animè dala manî di parché, disponébbil con entuṡiâṡum ai nåv żûgh, che cme i ragazû an s ciâpen brîṡa tröp in vatta al sêri, e cme i ragazû i én da chi èter adólt incumprais. E quand un żûgh da låur inventè al pårta vantâg̈ a l'umanitè, dåp e såul dåp al så nómm al dvänta un'etichèta poṡitîva.
La "stòria" l'é determinè da påch, che ôlter ala fadîga ed determinèr la stòria i an duvó sobarchères l'ôner ed trascinères adrî la żavôra di immåbil.

Roberto Quaglia