me aprofittaroo de la toa esistenza, de la toa atenzion, de la mia esistenza, de la mia atenzion e de sta mia lettera per svilüpà i fondament de la mia "TEORIA DE LA ÜTILITÀ SOCIAL". Soo minga se el sia granché come teoria, anca perché l'è pussee che alter quaicoss che m'è vegnüü in ment ultimament per sopperì al orrend voeui concettüal in mì de semper esistent, perché hoo semper rifiütaa i preconcett precòtt sü el funzionament de l'esser üman e àffin che hinn incoeudì inscì de moda in tütt i cervell.
Prometti che quand parli de "ütilità" e de "social" me riferissi assolütament minga a quaicoss tipo valor che gh'àbbien de vess positiv o negativ o tütt e düü. Intendaroo semper i parol "ütilità" e "social" per el asèttich significaa tècnich lor, senza quii accezion che cuinvòlgen on giüdizi con i quai üsüalment el vegn trasfigüraa el pür significaa lor. L'è quest el primm preconcett che gh'emm de abolì, se volom capìghen quaicoss de l'esser üman. Che quaicoss el sia ütil el significa minga che el sia bon o giüst. El significa che l'è ütil in senso funzional e basta.
Quest premess, passom al dunque e ai dintorni.
L'è minga cert ona mia invenzion che l'esser üman el sia on animal social, ovèro che el gh'ha bisogn de intessì relazion social. Quell che mì sostegni l'è che l'esser üman el sia esclüsivament on animal social, ovèro che el pòssa minga esist se de no in funzion de quaicedun o quaicoss estern a sè. Tütt i pussee comün nòster giüdizi sü i esser üman, bon, cativ, egoista, altruista, ecc., hinn categorie sbagliaa, fondaa sü el sbagliaa preconcett che l'individü üman el pòssa vess pussee o men "socialment ütil". I differenz esìsten, tra individü e individü, ma ripülend ogni comportament de qualunca individü de tütt i sovrastrütür simbòlich con i quai semm abitüaa a rivestìll, ne retrovom in man semper el stess mìnim denominador mùltipl: la ütilità social.
Esìsten minga individü socialment inütil. Quand quaicedun l'è socialment inütil el moeur. (Quest el significa minga che chissessia el moeur el sia socialment inütil). Ma... cossa l'è la ütilità social?
Gh'emm prima de tütt de abàt el preconcett che el sia ütil socialment chi el giova a tütta la società o a quela part de la società che ne pias de pü. Fina a quand se ostinom a descriv la realtà come voraríom che la realtà la füss, mai se avvicinarèmm a la realtà.
L'è socialment ütil chissessia el sodisfa ona qualunca esigenza di alter. Minga necessariament ona esigenza che la gh'ha el nòster consens. El pö tratàss de ona esigenza in la quala se identifichom facilment (aiütà quaicedun a soppravviv), oppür ona esigenza lontana del nòster mœud de vedè i robb (aiütà quaicedun a masà quaic d'alter). Vess ütil socialment el significa domà quest.
L'è difìcil abandonà el preconcett che la ütilità social la sia necessariament quaicoss de "bon". Considerom, per la nòstra natüra e retagg cultüral, socialment ütil la crocerossina che la cüra on infermm, ma minga el traficant de droga o el ditator sanguinari. E l'è per causa de sto preconcett che riessom minga a capì perché quaicedun el pòssa fà el traficant de droga o l'assassin. A sto pont ghe voeur domà decidess se se voeur capì come funziona l'esser üman e la soa società o se se voeur inveci continuà a crogiolàss in la miserrima illüsion de avè capii che ghe hinn i bon e i cativ e che nün, naturalment, fasom semper part di bon. Se se voeur capì, ghe voeur momentaneament acantonà i sò dogm, ovèro quii "quot" de Verità Rivelada solidament arocaa in la nòstra ment, digh insormontàbil contra i quai vann a fermàss quii mila fiüm e rivoi che hinn i nòster conoscenz che crèssen, se trasfòrmen, votaa a confluì in on savè dinàmich e tümültüos, se el füss minga apunt per quii stüpid digh, sòlid àrgin contra ogni ulterior comprension.
Esist minga esser üman ütil domà a sè istess. Né esist esser üman ütil a tütt i alter. El inscì ditt lìber arbitri e de sicür i circostanz condüsen i individü a "scegliù" i referent ai quai vess ütil in la soa vita. Ma la scelta l'è rarament, se de no adiritüra mai, ona scelta realment tala, ona scelta meditada e consapèvol. L'è, pussee de quest, l'esercizi de on istint innaa, quel istint che el fa de l'esser üman on animal social. L'istint social üman el conduss l'individü a cercà alter ai quai vess ütil, al livell pussee cònson a i soe specificità. Durant l'infanzia, se è ütil ai genitor come fioeu, e se è ütil ai alter creatür come compagn de gioeugh. Rivaa a l'età adülta, tütt e düü i funzion pèrden de adegoatezza. El inscì ditt "inseriment in la società" l'è on moment delicaa propri perché fortìssima l'è la esigenza de passà di antigh funzion ai noeuv rœul de ütilità. Se se cala a precipizi in del rœul de ütilità pussee idòneo a i soe caraterìstich tra quii miss a disposizion di circostanz. Gh'è chi el riess a diventà avocat, chi l'è felis de diventà operari, chi el troeuva de mej che arolàss in on esèrcit mercenari, chi el imprend la carriera de tossicòman. Cert de sti atività ne piasen, alter no. Chi i imprend i sceglia, preferend l'vüna a l'altra, o masàndos se el intraved minga o el riess a imaginàss e a creàss rœul che el senta cònson a i soe specificità. Qualunca la sia la strada impresa, lee l'è de ütilità a quaic d'alter. Se inscì el füss minga, l'individü el moraría de fam o de alter.
Abandonom, el ripeti ancamò, el preconcett che el sia de ütilità social quell che el sia ütil a la maggioranza de la popolazion. L'è fals. L'è on assunt ipòcrita ütil domà a fàss sentì bon. Al mond ghe hinn 5 miliard de persònn. Aplicand rigorosament el nòster car preconcett, el pö vess consideraa de ütilità social domà quell che el mira al ben de pussee de 2,5 miliard de persònn. Inscì, anca in del àmbit del nòster preconcett, i contradizion hinn insormontàbil. El fatt ver l'è che l'è de ütilità social qualunca roba la vegn facia in funzion de quaic d'alter, sia sto alter on grüpp social, on nücleo familiar, on sìngol individü o on animal.
Adolf Hitler senza dübi el l'era minga ütil ai ebrei che el faseva sterminà, ma el l'era a la popolazion che la gh'aveva daa tütt el sò poter. Sìmilment, durant la guerra del golf George Bush el l'era minga ütil ai irachen che el faseva interrà viv in di trincee di carr armaa adibii a trator, ma el l'era a i popolazion ocidental, nün compres, che continuom a volè brüsà in di nòster automòbil el petroli àrab pagàndol men, assee men de quell che costa l'acqua mineral. El ditator che el scatena ona guerra l'è minga ütil a tütt quii che moeuren, ma el l'è ai vincidor che soppravvìven. El tossicòman l'è minga ütil ai vìtim che el roba, ma el l'è al spacciador, e anca a l'indüstria di autoradio. L'assassin l'è minga ütil a la soa vìtima, ma el l'è al mandant. El mafios l'è minga ütil al commerciant che el taglieggia, ma el l'è al polìtich al quala el procüra i vòt, el polìtich corrott l'è minga ütil a quii che l'hann elett, ma el l'è al corrütor. Galileo Galilei el l'era minga ütil ai sò contemporani che l'hann perseguitaa, ma el l'era ai descendent che l'hann savüü capì. El piscinin delinquent l'è minga ütil ai sò derübaa, ma el l'è ai sò familiar che coi danee robaa el mantegn, o a i soe fèmen che poeu inscì el impienis de regai o semplicement a la banca indove el ricicla el maltolt. L'editor l'è minga ütil ai forest che vegnen sterminaa per fornìgh la carta, ma el l'è ai sò letor. L'animalista l'è minga ütil ai esser üman che commèrcien in animai mort, ma el l'è ai animai che el cerca de salvà. El vegetarian l'è minga ütil ai vegetal, che l'è costrett a fà strage per nutrìss, ma el l'è ai animai, che vegnen minga masaa per lü. El traficant internazional de droga l'è minga ütil ai famiglie roeuvinaa di fioeu drogaa, ma el l'è ai spacciador che vènden al detaj e ai banch svizzer, che ricìclen i sò danee illegal. E infin anca l'eremita, che l'è minga ütil a nissün üman, perché el viv in isolament, el l'è al can o a l'alter immancàbil animal che "ghe tegn compagnia".
La società umana l'è ona intricatìssima giungla de ness de recìproca ütilità. Ciamom egoista chi semplicement el gh'ha minga intenzion de vess ütil a nün o a chi nün voraríom che lü el se rendess ütil. De sicür anca lü l'è ütil a quaicedun. El ricch golos pìttima che el molla minga ona lira a nissün per tütta la vita, de nün tìpicament inquadraa come la quintessenza de l'egoista" (ovèro "de chi l'è ütil domà a sè istess"), l'è inveci ütil ai banch che dòperen el sò danee, nonché ai erede. El ciamom egoista semplicement perché nün semm minga i banch né i erede, né se identifichom con lor.
Quest el significa minga che el sia moralment egoal aiütà on infermm o traficà eroina, e chissessia el pensass che mì el pensi el saría on deficient. Ma el traficant de eroina el la pensa propri inscì, se de no el faría minga quell che el fa, e se volom capì perché el fa gh'emm de capì cossa ne pensa lü, minga cossa ne pensom nün. Ebén, lü el vede on mercaa, quel de l'eroina, e el pensa che quaicedun el rifornirà quel mercaa, se el farà minga lü. E se ghe n'è minga el mercaa, lü el vede i prodütor, che gh'hann bisogn de on mercaa, e se quaic loeugh el se presta a diventà on mercaa, el diventarà de sicür, sia che el sia lü a ocupàssen, sia che el sia on alter. A nün el pö piasè minga sto sò mœud de ragionà, ma l'è el sò mœud de ragionà, e gh'emm de capìll se volom capì i fenòmen a lü correlaa. El capì, el ripeti, l'è roba diversa del giüstificàll.
Ogni tendenza umana la génera misteriosament ona tendenza contraria. Ciapee ona opinion qualunca, strilliéla al mond, e lü el se dividarà in persònn che la condivìden e persònn che la contràsten. Quest el val per qualunca opinion. Strilliee che i cign hinn bej, e assee obietarann che gh'hann el còll tropp long. Manifestee amor per i gatt, e assee diran che i òdien, insültee i can, i serpent, i scorpion, e quaicedun el s'àlzarà a difesa lor, cantee el voster amor per Dio, e quaicedun el bestemmiarà, bestemmiéel e assee el amarann de pü, esaltee l'amor e alter el ripudiarann per l'odi, ciedii la pas e alter ciedarann la guerra, afermee che quell che mì el gh'àbbia fina adess scrivüü l'è sterch pürìssim, e alter el ciaparann a Vangel.
El mit de l'altruism e el mit de l'egoism vann inscì abolii. Che se assüma ognidün la lücida responsabilità de decid autonomament quala funzion de ütilità a vantagg de chi lü o lee el voeur e el pòssa rivestì in la soa vita. E che el rispetta quii che hann faa scelt divers. El mond el podaría inscì diventà on loeugh on poo pussee vivìbil.
E soratütt, la scelta de vita che ognidün che mìnimament el pensa el gh'ha inscì de fà, l'è se preferì la conoscenza anca amara del pussee plausìbil di ness tra i robb (in pràtica la realtà), e inscì sta conoscenza e relativa saviezza onestament perseguì, oppür preferì sterilment gingillàss per tütta la vita con i ripetitiv e confortant celebrazion del immòt e semper giüst e fittiziament superior sò pont de vista. Scüsee la fras complicada, ma m'è vegnüda de gett. Se v'è minga piasüda desmenteghéela prest.
E per finì in belezza, scüsém se sont minga alberoni, ma anca lü el se scüsa de vess minga mì o quantomen el se scüsa de avègh minga spiegaa esaürientement e con i sò parol quell che inveci l'è tocaa a mì de pensà, a mì che oltra a vess minga on sociòlogh patentaa, come lü inveci tücc consìderen che el sia, guadagni nanca on sacch de danee a avègh sti pensér che me compèten minga, mentre lü, al quala compèten, inveci di bej danee el guadagna senza tegnìi (e sücitaa pensér).

Roberto Quaglia