te rendi cónto che quæ se sîa cösa, piggiâ in sénn-e, a l'à sénso sôlo limitataménte? No gh'é cösa ch'a no segge profondaménte pàrte de quarcösa d'âtro. Piggémmo 'na formîga. Da tûtte e pàrti ti â goàrdi a l'é sénsa dùbbio 'na formîga. Ninte de despægio da 'na formîga. Dôvonque ti â mìtti, lê a svolzerâ sénpre e seu funçioìn de formîga. Epûre, se no ti te lìmiti a 'n'osservaçión superficiâle, 'na formîga a no l'é sôlo 'na formîga, ma ascì 'na piccolíscima pàrte de 'n formigâ. Se ti piggi a formîga izolâ, e ti â mìtti inte 'na càmera vêua, a faiâ quéllo ch'a faiéiva quæ se sîa formîga serâ inte 'na càmera vêua. Ma se ti piggi a formîga, e ti â mìtti inte 'n formigâ, a faiâ quarcösa de despægio da tànte de-e âtre formîghe. Deventàndo pàrte de 'n formigâ, ch'a ô vêugge ò no a formîga a assùmme 'n seu rêuo e 'na seu funçión, ch'e trascéndan e seu primârie atividæ de formîga indivìdoâle, e ch'a â faiâ conportâ inte 'n mòddo ûtile a l'economîa do formigâ ciù che a quélla de sénn-e. A formîga a no estîterâ a sacrificâ a seu mæxima vìtta, se questo o saiâ d'ütilitæ a-o formigâ. "Eroìsmo", in sto câxo, o l'é 'n concètto feuaviànte. Quéllo che in sce-a formîga into formigâ o àgisce, sénpliceménte, o l'é a poténte fòrsa de 'na necescitæ ch'a trascénde e necescitæ da formîga sìngola: a superiôre necescitæ do formigâ.
Beh, tûtto sto génere de cöse o sucede ascì co-i èsi umàn.
Pe quànto se sforsémmo de èse egoìsti, e lézze no scrîte do formigâ sovràstan a nòstra existénsa e a influénsan pe tûtta a nòstra vìtta.
Ma cómm'o l'é fæto o formigâ umàn? Ghe n'é ùn sôlo? Ghe n'é ciù de ùn?
Pe rispónde a sta domànda dovémmo imaginâse de védde o nòstro formigâ da-a ciù grànde distànsa poscìbile. Coscì montémmo in sce 'n space shuttle mentâle e mettémmose in òrbita, d'in gîro a-a tæra, e goardémmo questa maestôza bàlla azûra ch'a sénsa fùria a zîra e a zîra... a l'é tròppo maestôza, alontanémmose 'n pö... Ècco, òua a l'é ciù pìccola e sénsa prêteize. Beh, èccone chì! Sémmo extraterèstri ch'e stàn goardàndo questa balìnn-a sperdûa into còsmo recoèrta da 'n putifêrio de bestiolìnn-e. Primma descovèrta: o Gràn Formigâ Terèstre o conprénde tûtte e béstie do móndo, e a ciù gràn pàrte de indivìddoi (a-o de présso ciù do 99%, créddo, se se ecètoan i batêri) són insètti. A pàrte l'ezénpio de-e formîghe, di insètti no ne ne fréga ninte e coscì piggémmo in conscideraçión sôlo i èsi umàn. Fâzéndo fìnta de no védde tûtti i âtri animâli (e ciànte) ch'e ghe són, ècco che da lontaníscimo, con éuggio da extraterèstri, vedémmo questa rotànte bàlla azûra in sce-a quæ se agîtan, sénsa vixìbile sénso, çìnque miliàrdi abondànti de pontìn, ciascedùn di quæ assæ convìnto de èse 'na persónna.
Ècco coscì o Gràn Formigâ Umàn.
Avixinémmose drasticaménte, volàndo d'in gîro a-o glòbo a sôli dêximîla mêtri de quòta. Ècco che o Gràn Formigâ Umàn o se frammenta in migiæa de subformigæ, e çitæ. Se avixinémmo ancón e sorvolémmo 'na çitæ a vólo d'elicòtero. O formigâ o no se frammenta ciù a-a mainêa rilevànte. E çitæ són dónca i vêi formigæ inti quæ a ciù gràn pàrte de niâtri a vîve. A domànda a l'é: quànto o àgisce o Formigâ do quæ sémmo pàrte in sce quéllo che ciamémmo o nòstro lìbero arbìtrio? In quæ mezûa sémmo sciâvi de-e superiôri exigénse do nòstro Formigâ? Cómme o àgisce o Formigâ inti nòstri confrónti? Ma... o àgisce? E che diferénsa gh'é tra 'n Formigâ e 'n âtro (vêuo dî tra dôi despæghi nùclei urbàn?), pe quéllo ch'o riguàrda l'açión de quéllo vèrso de niâtri?
Introducémmo 'na noçión da quæ pöco e sénpre a spropòxito se pàrla. O pâ ch'o segge stæto dimostròu che a telepatîa a existe. No ô savéivi? No lasciâve però tirâ in ingànno da-o ciù difûzo preconcètto ch'o çìrcola in sce-a telepatîa, e vêuo dî ch'a segge 'n fenòmeno do quæ niâtri se pòsse ò se dêve acòrzîse ò adiritûa ch'a se pòsse eserçitâ ò esperî volontariaménte. Tûtte belinæ, mettéivelo bén in tésta. A telepatîa a va capîa cómme "comunicaçión a distànsa tra dôi ò ciù çervèlli", regordàndose che pe "comunicaçión" no intendémmo ch'e se dêvan pe fòrsa instaurâ di discórsci, ma che sénpliceménte ghe segge 'n flùsso, pe quànto pìccolo, d'informaçión. Ebbén, o pâ ch'o segge poscìbile mezurâ, inte 'n çervèllo, pìccole modificaçioìn de l'atividæ elètrica quànde ùn ò ciù âtri indivìddoi umàn (provìsti de çervèllo) se atrêuvan inti prèssi. Questo o significhereîa che o çervèllo umàn o "s'acòrze" se gh'é 'n âtro çervèllo umàn lì avixìn, ànche se "niâtri", coscienteménte, no se acòrzémmo de ninte. Questo o significhereîa che gh'é 'n scàngio d'informaçioìn, ànche se assæ pìccolo, tra i dôi çervèlli, vêuo dî 'n vìncolo telepàtico. O fæto che no se segge ancón reuscîi a spiegâ cómme tècnicaménte o suceriéiva tûtto questo, o no anùlla o fæto che "tûtto questo" o suceriéiva. No l'é do tûtto iléçito ipotizâ che tâli invixìbili nèssi tra çervèlli pòssan èse ascì abàsta inténsci e agî ascì a grànde distànsa. O l'é assæ de frequénte dæto o câxo de persónne ch'e "séntan", ascì a grànde distànsa, a mòrte de câo congiùnto. O sorvanaturâle o no ghe intra (perché pe definiçión o sorvanaturâle o no existe, e sôlo 'n tòsco ò 'n ignorànte o pêu crédde diferenteménte). Ghe intra eventualménte sôlo a comunicaçión a distànsa tra çervèlli. A telepatîa. Ch'a de sòlito a resterîa a-o de sótta da nòstra sêuggia de cosciénsa, feua che in eceçionâli câxi, inti quæ, con grànde stupô, quarchedùn o se n'acòrze.
Sicómme ògni formigâ o l'à caraterìstiche e exigénse ch'e trascéndan a mêa sómma de-e caraterìstiche e exigénse de-e formîghe ch'ô conpónn-an, no me pâ azardòu suppónne che ascì ògni Formigâ Umàn (ògni çitæ) o dêve avéi caraterìstiche e exigénse ch'e dêvan trascénde a mêa sómma de-e caraterìstiche e exigénse de-e formîghe umànn-e (i çitadìn) ch'ô conpónn-an.
O fæto o l'é che méntre atrovémmo assæ fàçile descrîve sti fenòmeni analizàndo 'n formigâ de formîghe (ò in génere quæ se sîa organìsmo conplèsso, o cûi funçionaménto globâle o trascénde a sómma di funçionaménti di sub-organìsmi ch'ô conpónn-an), fémmo fadîga a aplicâ i mæximi validíscimi razonaménti a-o Formigâ Umàn, vêuo dî quéllo sistêma conplèsso into quæ sémmo niâtri a èse i sub-organìsmi ch'ô conpónn-an.
Tròppo conplicòu?
Tentémmo alôa de saltâ a pê pâri tûtte e pûre interessantíscime dissertaçioìn contestoâli, dégne de ciù àmpia sêde, e concentrémmose in sciô nòciolo de quéllo de cûi òua se intendéiva disquixî, dàndo pe acquixîe e prezùnte premésse scientìfiche de-e quæ o l'é stæto apénn-a dæto sôlo 'n fugévole e minimâle açénno.
E çitæ són organìsmi vîvi, ch'e stàn a niâtri çitadìn cómme l'èsse umàn o stâ a-e céllule ch'ô conpónn-an. Ògni çitæ a l'é despâeìa da-e âtre, cómme ciascedùn de niâtri o l'é despægio da-i âtri èsi umàn. Ghe són tànte funçioìn in comùn. Ghe són diversitæ ascì clamorôze. Quàrchedùn òmmo o l'é atlètico e in perfètta salûte, âtri obêxi e maotìçci. Quàrche çitæ a l'é pìnn-a de vìtta e in continoa crescénsa, âtre són maròtte e destinæ a rovìnn-a.
A çitæ a l'é formâ da-a mûtoa interaçión (ascì telepàtica?) de tûtti i çervèlli umàn ch'inte quélla se atrêuvan, ma cómme ògni organìsmo conplèsso, a çitæ a l'é ciù da sómma de quélli.
Ògni çitæ a l'à e seu exigénse. I çitadìn vêgnan da-a çitæ adêuviæ pe assòlve a-e seu exigénse. Sicómme e çitæ són despæge ùnn-a da l'âtra, niâtri se sénte diferenteménte a segóndo che se segge inte l'ùnn-a ò inte l'âtra.
Ògni çitæ a l'à cómme 'na seu aura psìchica, da quæ se intra a fâ pàrte intràndo in çitæ. Se ne sciòrte, evidenteménte, sciortìndone.
I problêmi de cûi 'na çitæ a te càrega despésso no són têu. Són da çitæ. Se ti scàppi, se ti abandóni quéll'ùrbe, despésso i problêmi no te ségoan, perché no êan têu. O stàcco o pêu èse ascì clamorôzo. In sce l'órlo do suiçìdio inte 'na çèrta çitæ, ti te sàrvi e ti renàsci andàndo inte 'n âtro lêugo. Ti rinónçi a èse l'ingranàggio che a-a çitæ o l'êa ûtile ch'ti fîsi, logoràndote e fâzéndo scénpio de tì, pe anâ atrôve a èse 'n ingranàggio ciù cònsono a quélle che ti reconósci èse e teu peculiaritæ. Pe 'n'âtra persónna o saiâ inveçe o contrâio. Cónténto de èse l'ingranàggio che a-a çitæ ghe convêgne ch'ti segci, ti stæ bén dôve ti t'ê, e ti stæ mâ apénn-a ti te ne væ.
Ògni çitæ a l'à 'na seu identitæ, ch'a no vîve inti seu edifìçi e inte mêe fàcce di seu abitànti, ma inte l'atmosfêra prodûta da-a mûtoa interaçión de tûtto quéllo che a çitæ a l'abìta, coscì in prevalénsa di èsi cosídétti umàn.
O mæximo discórso e e mæxime dinàmiche vâlan evidenteménte pe tûtti i tîpi de ragrupaménto umàn. Da-e famìggie a-e naçioìn a-i ragrupaménti de naçioìn. Ma de questo parliémo 'n'âtra vòtta, ò pûre no.
Tûtto sto discórso o l'êa 'n mòddo assæ sofisticòu pe rivâ a-a diciaraçión arbitrâria (ma no tròppo) che méntre Pràga, pe ezénpio, a l'é 'na çitæ evidenteménte belíscima dôve se stâ mediaménte bén, Zêna a l'é 'na çitæ evidenteménte moribónda dôve se stâ mediaménte mâ.
Tûtto questo o l'é vêo, ò fòrsci no, ma o sonâva bén, ò pûre no, e coscì l'ò dîto ò mêgio l'ò scrîto.

Roberto Quaglia