mo chi al s crädd d'èser quall lé ch'a sån mé quand am vén l'inteligänza? Con quèl dirétt al s fa la prêdica ch'dåp an ò gnanc capé che cåsa al gh à da urlèr tant? An sò s'l'à lèt la så ûltma letràza, ch'la s la ciâpa con i filåṡofo, ch'fårsi i én l'ûltma brèva zänt ch'ai é, ch'an à mâi robè gnínt a inción, fòra in efèt ai filåṡofo dal pasè, ch'però i én môrt dånca anc legalmänt an posêden pió gnínt e anc i zincuant'ân dala så môrt i én bèle pasè e cme la dîṡ la SIAE i an pêrs i dirétt in vatta ali så idê e dånca i filåṡofo ch'i dråven äli så idê par filosofegèr e guadagnères onestamänt al pan istruänd äli persåni ignorànti an i råben pròpri gnínt.
Scuṡè al ṡfågh, mo ai tègn ch'a al sapiè ch'mé a m dissòci da quall ch'a dâg quand am sucêd cla cåsa là dl'inteligänza. Durànt l'inteligänza an sån pròpri mé, l'é cme un'ètra persåna dänter ed mé ch'la vén fòra, cme la parâbola dal dottor jechill e mister haidy, e an pås gnîr condanè par däli cålp ch'an én brîṡa psicologicamänt mî.
Mé i filåṡofo a i rispèt. I én sänper bän câlum, i parlen con våuṡ rilasànta ch'la m rilâsa. Ògni tant a m adurmänt, mo l'é cålpa mî ch'an sån brîṡa abastanza inteligänt (par furtóna). I filåṡofo i én persåni câlmi, ch'i an pasè la vétta a pinsèr, e ch'giustamänt i an capé tótt, anzi, i an capé ch'i avêven capé tótt bèle miglièra d'ân fa. Dåpotótt la veritè l'é óna såula e l'é sänzza, altrimänti cme i avrévnen fât a capîrel bèle i grêch, ch'i pasèven al tänp a fèr äli òrge? Una vôlta dåp an é ch'i filåṡofo t i incuntrèv par la strè, opûr sé mo an i riconoscêv brîṡa. An ai êra difâti la televiṡiån ch'la t i faṡêva vàdder e la t diṡêva: ecco ló l'é un filåṡofo. In st'säns i êren dabån ṡvantagè, a päns mé. Mo i êren al stàss cålt, al bâsta pinsèr ch'i savêven anc al grêch antîgh.
Mé a sån cunvént che par eṡénpi la Grêcia l'é ancåura pîna ed filåṡofo. Anc l'Itâglia an schêrza brîṡa. I dîṡen sänper ala televiṡiån che l'Itâglia l'é al paîṡ con pió cultûra dal månnd. Mé ai crädd, parché dåpotótt a sån itagliàn.
Al pió grand filåṡofo dal månnd l'é Crést. Ai sån arivè dåp tanti ân ch'ai päns quand int al mî zarvèl an ai é quall là ch'av ò bèle détt con tótt pinsîr complichè ch'an servéssen gnínt, e ch'såver tótt an servéssen a capîr. Crést l'êra un grand filåṡofo, e difâti a l insêggnen ancåura a scòla e i fan bän. Ló al diṡêva difâti un mócc' ed cås sâvi, e anc filoṡåfiche. Biè i ûltum. L'é fâzil par un camêl pasèr par la cruna d'un âgo. E dåp quand al spzèva al pan al al moltiplichèva dabån, difâti ai n êra sänper par tótt, e quand al divdêva i pass al cavèva anc la léssca. L'é par quasst ch'al i divdêva in dû. Scuṡè, quasst an gh intra gnínt, mo a mé am pièṡen bän i pass, mo a zêrca ed brîṡa magnèrne tröp parché i m an détt ch'i conténen al fòsforo ch'al fa dventèr inteligänt, e ed inteligentón in famajja ai n bâsta e avanza ón, ch'dåp al srévv quall ch'ai é anca ló int al mî zarvèl e ch'at scrîv anca ló äli lêtri ch'at prêgh ed scuṡèregh. An al fa brîṡa apòsta. L'é ch'an rîṡ a fèrn ed manc.
Naturalmänt ed sòlit an äli capéss äli teorî filoṡåfiche. A pèrt Crést, ch'al dîṡ däli cås ch'tótt i pålen capîr, cme Funari, chi èter al pèr ch'i al fâghen apòsta a complichèr äli cås. Par quasst an ò pió pruvè a lèzer i så lébber. L'é méi sintîr in televiṡiån i filåṡofo ch'i parlen ed filoṡofî, l'é pió rilasànt. Purtråp i äli fan vàdder påch parché i abâsen i índiz d'ascólt. Mo quall ch'i dîṡen al gh à un sån bän piaṡêvvol, al bâsta an stèr brîṡa a zerchèr ed fèr i inteligentón par capîr pròpri tótt. Al bâsta capîr äli cås principèl. Cme al fât che int la vétta ai vål filoṡofî, ch'biṡåggna cumpurtères bän, ch'biṡåggna avair bån säns. L'é pròpri quall ch'a i ò sänper pinsè, e a sån contänt ch'i filåṡofo i én d'acôrd con mé. Såver tótt Crést, tótt i al adåren giustamänt par al fât religiåuṡ, mo la så vaira natûra l'êra ed fèr al filåṡofo, ed spieghèr ala zänt cme as s cumpôrta. Ama al tå pròsim. L'é una frèṡ acsé sänzza, epûr l'é tra äli pió impurtànt dal månnd. Mé an al sò mégga se Buddha o Maometto i an détt quèl d'acsé bèl e profånd, e s'i l an détt an l an brîṡa détt in Itagliàn, ch'l'é la längua ch'la såna pió bän int al månnd, cme tótt i itagliàn i saràn d'acôrd con mé.
Un mî amîgh cuntadén l'êra un grand filåṡofo. Quand la gnêva la sîra, al savêva sänper cme al gnêva al tänp al dé dåp. Guardänd äli furmîghi, al capêva anc al tänp una setmèna prémma. L'êra amè da tótti äli vâchi, ch'al rispetèva da vaira cristiàn. L'êra anc una persåna istrué, al faṡêva sintîr Beethoven ali vâchi par fèregh fèr al lât pió bån, e acsé faṡänd al istruêva anc äli vâchi. Se quelcdón l'é un bån filåṡofo, s'al vål al rîṡ a fèrs capîr anc däli vâchi, a päns mé. S'an rîṡ a fèrs capîr gnanc däli så vâchi, ch'râza ed filåṡofo l'é?
Al pió grand filåṡofo itagliàn l'é quall là De Crescenzo. Giustamänt l'à guadagnè tanti milièrd insgnänd la filoṡofî ali persåni sänzi cme mé.
Cme a vdî, an é necesèri fèr i inteligentón par méttres a parlèr ed filoṡofî. Al mî viṡén ed cà ed såura (ch'al stà int l'apartamänt ed såura) l'à scupêrt la mujêr ch'l'êra insàmm a un òm ch'an êra brîṡa ló (al viṡén ed cà), insàmm in säns anc sesuèl, ważvàira såver tótt, e alåra ai à dè una cortelè. Quassta l'é mancanza ed filoṡofî, dâg mé. S'ló al avéss lèt i lébber ed De Crescenzo, mé a dâg ch'an i dèva brîṡa una cortelè. Såver tótt s'al s mettêva a lèzerli invêzi d'andèr a guardèr csa la faṡêva la så mujêr. E anc s'al studièva un påch äli parål ed Crést, mo brîṡa par la religiån ch'ai é lé dänter, mo par la filoṡofî. Ai à dè la cortelè pròpri par la så mancanza ed filoṡofî. E anc quall lé ch'al s é fât bechèr con cla mujêr al lèt, s'l'êra un påch pió filåṡofo an s ciapèva brîṡa cla cortelè. S'l'êra pió filåṡofo an s lasèva brîṡa tentèr dala chèrna ed lî, o almänc al stèva un påch pió atänt, insåmma.
Ecco, chèr Maurizio Costanzo Show, quall ch'a t vlêva dîr in vatta ala filoṡofî a t l ò détt.

Roberto Quaglia