


 |
SA MORTE NO EST SU CHI PENSAMUS CHI SIAT
Caru Maurizio Costanzo Show,
b'at tota una categoria de persones, chi racranghet tota s'umanidade, chi no cumprendet assolutamente ite cosa SA MORTE siat, suba de totu si si cumbinchet de l'à ere cumpresu. In custa categoria naturalmente bi intro fintzas deo, comente si at a à ere bene pòdidu cumprèndere leghende sa lìtera mia de ariseru. Sa proa de s'incumprensione de su chi sa morte siat nos benit dada dae sas persones etotu chi no lu cumprendent, appenas si lu domandat. Sa risposta at a èssere semper una metà fora, mai mancu atesu sa cosa in sese. Sos prus campagnolos ant a rispòndere chi sa morte est si torrare a agatare in unu giardinu froridu totu prenu de riigheddos e unu sacu de fruta, nonché angioleddos chi bolìgiant, unu betzu barbudu Deus sornione chi onni tantu s'afacat surridente dae s'iscà rtiu preferidu suo tra sas nues e no nos ismentighemus sa iscrita EDEN subra su portale de intrada. A chie si siat gasi campagnolu de si figurare su a-pustis-morte suo gasi no tenet sensu rispòndere in perunu modu. Totu sos à teros cumprendent fà tzile chi si tratat de una metà fora meda sìmplitze. A custos praghet o diat praghere istare in giardinu a si gosare su chi si godet istende in giardinu, e tando ite b'at de mègius che si cumbìnchere chi l'ant a fà ghere pro tota s'eternidade?
In realidade, ognunu chi credat a s'esistèntzia de su paradisu si est cumbintu chi su paradisu depat èssere comente issu (o issa) at detzìdidu chi su paradisu depat èssere. Ognunu est difatis, a suta a suta, su Deus de su paradisu suo. Ite paradisu diat èssere, si no fiat pròpiu comente nois lu cheriamus? Proite ognunu de cussos chi credet in s'esistèntzia de su paradisu tenet una visione tota sua de comente su paradisu at a èssere, est evidente chi a su nessi totus francu unu s'ingannant (opuru b'at unu paradisu a mesura pro ognunu? Ma si est gasi, onni paradisu at a ospitare isceti una persone ebbia, francu naturalmente Deus chi est ubìcuu. No at a èssere noiosu, a sa longa?), o forsis - prus rasonevolmente - s'ingannant fintzas totus.
Lassende sos clà ssicos paradisu, inferru e purgatòriu, de sos cales giai finas a tropu si faeddat, esistint innumerèviles à teros modos de si figurare sa vida a pustis sa morte, opuru, prus simplemente, sa morte.
Sa morte podet èssere bida comente unu "passà giu" cara a una noa cunditzione, comente una "liberatzione" dae carchi cosa, comente una "comunione" cun carchi cosa à tera. Bene, si bi pensades cunvenides sena à teru chi si tratat de metà foras e nudda de prus. Tenende esperièntzia de "colare" in vida dae una cunditzione a s'à tera, istendimus custa esperièntzia a su fenòmenu de morrer, e descriende·lu comente unu "passà giu" nos illudimus de nde ischire gasi prus de prima. Bene ischende cale sollievu nos dat sa "liberatzione" dae carchi cosa chi nos oprimit, sonat bene a sas origras nostras chi custa esperièntzia si podet aplicare a sa morte. Arregordende cantu gòsiu amus proadu durante s'ìntima "comunione" cun una persone cara o cun un'idea astrata idealizada, nos praghet nos contare chi sa morte depat èssere pròpiu una chistione de custu gènere.
Si medas persones resessint a evitare sas rapresentatziones prus kitsch e banales, nemos, nemos, nemos, pensende a sa morte, resessit a fuire a sa metà fora, dimustrende gasi de no istare pensende in realidade a sa morte, ma a carchi cosa à tera. Tìpicu de sa metà fora est de significare una cosa pro s'à tera. Si difatis naro a una fèmina "Sos lavros tuos sunt pètalos de rosa", no ispiego pro nudda ite cosa sunt sos lavros suos, ma allùdo isceti a su fatu chi issos sunt mòrbidos comente pètalos de rosa. Pro fortuna totus ischimus ite cosa sunt sos lavros, proite ognunu de nois at bidu, tocadu e forsis fintzas basadu a su nessi unu paris de lavros. Ma si ispiegaramus a un'estraterrestre intelligentìssimu ma sena lavros (pro esempru un'estraterrestre a forma de iscarcioffa), chi sos lavros sunt "pètalos de rosa", issu diat crèdere de à ere cumpresu ite sunt sos lavros (proite, essende una iscarcioffa, tenet carchi esperièntzia de frores e pètalos), ma nois ischimus chi in realidade diat à ere cumpresu carchi cosa de completamente isbagliadu. Diat pensare chi sos lavros sunt sunt pètalos. Nudda de prus isbagliadu!
De sa matessi manera, cando una persone pensat a sa morte comente a sa "paghe eterna", comente a unu "meritadu pasu", comente a "agatare sa chietesa sua", evidentemente faghet usu de metà foras chi no narant de sa morte prus de cantu sos pètalos de rosa ispiegant de sos lavros a s'iscarcioffa estraterrestre. Isceti proite unu mortu no si movet pro nudda, gasi vagamente assimigende (ma isceti vagamente) a una persone chi si est pasende, pensamus lìtzitu si cumbìnchere chi sa morte SIAT unu pasu eternu. Si nos tenneremus su mortu in salotu (o mègius, in sa cà mera sua) pro ses meses, e lu bideremus e l'adduraremus descumpònnere in bermes e gasi si trasformare in muscas, forsis cambiaremus sa metà fora nostra (e immà gine mentale) subra sa paghe eterna.
In realidade, cando calicunu morit, no esistit prus. Ma fintzas custu no est curretu. O carchi cosa esistit o no esistit. "No esìstere prus" no est una categoria de esistèntzia. Nois definimus morta una persone de sa cale intendimus sussìstere tratzas de memòria in sa mente nostra. Si custas tratzas no bi sunt o svanint, cussa persone no est morta, pro nois. Simplemente, issa NO EST. No esistit. No esistit, ne est mai esistida, ne at a esistire mai.
Arregordo chi dae criadura apo tentu, in và rias ocasiones, una cussèntzia intensìssima, muda, sena parà ulas, de su chi sa morte significaret, e si tratà iat de unu cuntzetu inesprimìbile e terrificante. M'est meda difìtzile (ma no impossìbile), dae mannu, torrare a agatare sa matessi aghiatzante cussèntzia. Tèngio a conca tropu metà foras, subra sa morte, chi dèndemi s'illusione de la cumprèndere mègius in realidade m'atesant dae sa cumprensione de su chi issa siat. Dae criadura, evidentemente, subiat in mesura minore s'inchinamentu metafòricu, e mi fiat gasi possìbile m'acurtziare de prus a s'archètipu de sa morte.
Sa prus parte de sas persones maduras o antzianas acabant de si preocupare o de sufrire a su pensamentu de à ere de morrer, aènnende pro esempru atzetadu s'ineluttabilidade. Est un'osservatzione chi mi dat sollievu, proite mi diat pòdere sutzèdere de diventare betzu fintzas deo. Ma mi dat fintzas de pensare. Sa morte est sa morte, a cale si siat edade. Proite ispantat in mèdia de prus a sos giòvanos che a sos betzos? Sa risposta est chi cun su colare de sos annos e de sas deghinas, sas metà foras chi si sostituint a una inchietante cumprensione de su chi morrer significat, si fortìficant e si radicalìzant. Summèrsidu de metà foras, s'aghiatzante archètipu de sa morte iscumparit a sa vista, pro semper, finas a sa morte. S'argumentu preferidu de sa prus parte de sos ultraotantennes sunt sas ùrtimas noas subra su fronte de sa morte. Faeddant tra issos de chie siat pròpiu mortu e de chie est pro morrer. Oe bi semus, cras chissai. Totu custu cun manna carma e normalidade, comente si imbetzes de andare a morrer si faeddaret de andare a fà ghere... unu vià giu.
Immoe faghide unu bonu esertzìtziu. Proade a pensare a sa morte, e pensade a su chi pensades chi sa morte siat. Est una metà fora? Est a nà rrere, si tratat de una visione chi naschet dae s'esperièntzia bostra... terrena? Tando est isbagliada. Difatis no podet èssere à teru che isbagliada. Si ais a à ere esecutadu correttamente s'esertzìtziu, ais a à ere incumintzadu a intèndere giai sos primos efetos suos. Una tzerta inchietùdine, forsis fintzas à nsia, tzertamente no una sensatzione de praghere. Ah, a propòsitu: bos ais a à ere acatadu chi custu no est unu de cussos tìpicos sà vios psicològicos tipu "Sa vida in sas manos tuas" o "Proite si bochire? No lu fatzedas!" chi diant chèrrere a parà ulas risòlvere totu sos problemas bostros. Inoghe so innegabilmente chirchende de aumentare, a parà ulas, sa cantidade de sos problemas bostros. Totuna, proite sa totale e definitiva assèntzia de problemas, pro cantu nde ischimus, est tìpica isceti de sa morte, mi paret de no bos fà ghere unu ecessivu dispetu. Tra s'à teru, naradu tra nois, no isco mancu chie sezis, est a nà rrere chie siat difatis cussu o cussa a chie mi dia èssere rivolghende. No sento de mi rivòlghere a calicunu in particulare. Ma chie si siat est immoe leghende custas rigas est incontrovertibilmente sa persone in particulare a sa cale sena duda mi so rivolghende. Prima de èssere detestadu prus de cantu mi andat bene de l'èssere, mi sento in dovere de suggerire a chie si sentiat dannizadu de s'esertzìtziu pròpiu propostu dae mie, s'antìdotu a sos efetos collaterales de su chi deo iscrio: Allughide sa televisione, vagade unu congruu nùmeru de minutos tra sos canales cun su telecomandu, posca abbaidade, a oltrantza, su chi b'at subra s'ischermu, finas a s'iscumparta de sos sìntomos. Funtzionat semper. Cando deo etotu riporto sos dannos de sa letura de su chi carchi borta iscrio, ricurro cun sutzessu a custu ormai antigu antìdotu, una vera panacea contra sas patologias de su pensamentu.
In cunclusione: Cale si siat metà fora nois s'adotet pro si figurare sa morte, semus tzertamente in errore. Tra totu sas metà foras immaginà biles, nde b'at però una chi unu pagu de atinèntzia ogetiva cun su passà giu de s'esistèntzia a sa no esistèntzia bi l'at, e si tratat de sa nà schida. Immaginende de percòrrere a s'imbesse sa vida nostra, issa tzessat a su momentu de sa nà schida. Chie s'arregordat s'istante de sa nà schida sua? S'istante de sa morte nostra nos at a fà ghere probabilmente su matessi idènticu efetu de sa nà schida nostra, est a nà rrere perunu. Est lògicu pensare chi a pustis mortos nos amus a intèndere esatamente comente prima de nà schere. Comente bos intendìais, durante tota s'eternidade passada dae s'orìgine de sos tempos finas a su momentu de sa nà schida bostra?
Roberto Quaglia
S'òpera "Caro Maurizio Costanzo Show...", intrea o in parte, podet èssere lèghida, iscarrigada in su computer, imprentada e copiada chene lìmites, isceti pro impreu personale. Totu sos testos e sas illustratziones sunt propiedade de Roberto Quaglia e no podent èssere impreados intreos o in parte chene permissu. Su progetu grà ficu e sos cumponentes grà ficos de custas pà ginas sunt propiedade riservada de Roberto Quaglia. S'òpera "Caro Maurizio Costanzo Show...", intrea o in parte, no podet èssere posta in bèndida a perunu tìtulu chene permissu in antis.
© 1994-2000 Roberto Quaglia.
|