Continoo a notâ che da tì se pàrla de tûtto, feua che de fantasciénsa. Coscì, a benefìçio de l'Umanitæ Italiànn-a, da quæ de sòlito ti t'ê paladìn tì ciù de tànti âtri, me atrêuvo inveçe costrétto a parlâne 'n pö mì. Cöse a l'é a fantasciénsa? Cómm'a l'é nasciûa? Quànde a l'é nasciûa? Perché a l'é nasciûa? Partémmo da-o prinçìpio, vêuo dî da-o sêcolo passòu.
Into móndo oçidentâle, fìnn-a a-a rivoluçión industriâle do dixenovéximo sêcolo, o futûro da societæ o l'êa pe l'indivìdoo 'n "ambiénte" ch'o no destâva particolâri curiozitæ. O progrèsso tecnològico o trasformâva za da milénni a societæ - o l'é vêo - ma o svilùppo, pûre aceleràndo continoaménte, o no l'êa mâi stæto faciliménte percepìbile da l'indivìdoo in primma persónna. Inte l'àrco de 'na vìtta umànn-a, êan bén pöchi ò adiritûa nûlli i progrèssi tecnològichi e e relatîve trasformaçioìn do vîve cotidiàn che a societæ a prodûva. Se nascéiva e se invegéiva inte 'n móndo ch'o cangiâva tròppo lentaménte perché se reuscîse a acòrzîse che l'ónda do cangiaménto a saiéiva proségoîa ôtre a seu mòrte. O figgio de 'n çavatìn o l'inparâva o travàggio do pâ pe dòppo 'n giórno trasmétilo a-o seu figgio, e no gh'êa nisciùn rîxego che intratànto quarchedùn âtro o inventésse 'n nêuvo sistêma automatizòu pe-a produçión de scarpe. O futûro tecnològico o no existéiva, a livèllo da cosciénsa comùn. Quéllo ch'o l'êa, o saiéiva sénpre stæto ascì in segoîto. E spoàdiche invençioìn che pûre, inti milénni, avéivan fæto fâ pàssi da gigànte a-a spêce umànn-a, êan conscideræ eceçioìn miracolôze a 'na régola de immutabilitæ da tecnologîa. E invençioìn de l'umanitæ, râe into córso de 'na vìtta umànn-a, êan assimilæ cómme 'na màgia ch'improvizaménte a deventésse poscìbile, e coscì acetæ cómme 'na nêuva nòrma, 'n prodigiôzo tragoàrdo rivòu ôtre o quæ ninte de nêuvo o pêu ciù vegnî inventòu.
O Régno de l'Ignòto o no l'êa coscì sîto into futûro (che a cosciénsa comùn a se imaginâva quæxi idèntico a-o prezénte), ma atrôve, inte 'n âtro lêugo. O l'êa atrôve, inte 'n paîze lontàn, ôtre i confìn do móndo conosciûo, into Régno di Çê e in mìlle âtre localitæ imaginârie ch'e se consumâvan mirabolànti aventûe e aliéne viçénde. L'imaginaçión, inti seunnatôri ch'e 'na poténte imaginaçión avéivan, explorâva sénpre into spàçio e mâi into ténpo, perché o l'êa ammiscìbile che a lêughi lontàn pòssan corispónde ignòti contèsti, (dòppotùtto, ògni tànto quarchedùn o tornâva da longuíscimi viàggi contàndo che efetivaménte existéivan lêughi conpletaménte despæghi da-i seu, abitæ da persónne con fàcce ûzi e costùmme despæghi assæ), ma o l'êa assolutaménte inammiscìbile che a moménti temporâli lontàn (into futûro, evidenteménte) pòssan corispónde contèsti diferénti da quéllo prezénte. A dimostraçión de tûtto questo se consciddére tûtta a letteratûa fantàstica scaturîa da l'umanitæ pe milénni: no gh'é quæxi tràccia de naraçioìn dôve l'aliénitæ do contèsto a segge raprezentâ da 'n spostaménto de l'açión lóngo l'àsse do ténpo, vèrso o futûro, méntre inveçe abóndan e stöie de viàggi in lêughi aliéni perché remòti into spàçio.
Sto stâto de-e cöse o se alterò significativaménte co-a rivoluçión industriâle do dixenovéximo sêcolo. L'aceleraçión do svilùppo tecnològico a causò trasformaçioìn talménte frequénti inta vìtta de-e persónne, da no rénde ciù inammiscìbile o concètto che o svilùppo tecnològico o l'aviéiva posciûo in futûro trasformâ ulteriorménte a vìtta de-e persónne.
O reflèsso de questo in sce-a letteratûa o fû che nasceu a fantasciénsa (in ingléize, ciù pròpiamente: science fiction, vêuo dî letteratûa de sciénsa). Mary Shelley (a moggê do çêlebre poêta) a ipotizò che i progrèssi inta biochìmica e inta chirurgîa o l'aviéivan 'n giórno consentîo de rigenerâ in laboratöio a vìtta, e a scrîse Frankenstein. Jules Verne, pûre restàndo ancoròu a-a tradiçión ch'a riçercâva l'aliénitæ atrôve, mediànte viàggi, o ipotizò che saiéivan stæti i progrèssi tecnològichi a rénde poscìbili i seu viàggi inti lêughi ciù desparæ. H.G. Wells, ispiròu da-a convinçión scientìfica de l'época che Marte o poéise ospitâ vìtta extraterèstre, o scrîse "A guèra di móndi", o prìmmo romànzo into quæ a tæra a vegnîse invâza da extraterèstri. Into 1926 Hugo Gernsback, inti USA, o fondò a primma rivìsta speçializâ in letteratûa de fantasciénsa, ma o fû sôlo co-l'iruçión de John Campbell Jr., into 1938, a-a goîda da rivìsta Astounding Stories, che 'na nêuva e foltíscima schêa de scritôri a se formò, dàndo o vîa a quélla ch'a fû successivaménte ciamâ "L'etæ d'öro da Fantasciénsa". Regordémmo, de sta nêuva generaçión de autôri, tréi nómmi che fòrsci avéi za sentîo: Isaac Asimov, Robert Heinlein, Arthur Clark. In sta fâze, i têmi dominànti de-e stöie deventàn, pe-a primma vòtta, estrapolaçioìn rigorozaménte scientìfiche in scî o futûro progrèsso da tècnica. A sconçertànte esploxón da bómba atòmica in sce Hiroshima a spiegò inequivocabilménte a-o móndo che o futûro o l'êa za comensòu, e sénpre ciù génte a se interessò a-a fantasciénsa pe çercâ de capî cómme o futûro o saiéiva posciûo èse.
Dòppo o fû inventâ a televixón. I lettôri de naratîva tradiçionâle abandonàn in màssa i lìbbri pe dedicâse a-o seu nêuvo e imperitûro passaténpo. Ma i lettôri de fantasciénsa aumentàn, e coscì ascì i autôri.
Da-a segónda meitæ di ànni çinquànta in pöi, e pe tûtti i ànni sciusciànta, a fantasciénsa a intrò inte 'na nêuva fâze, ch'a fû ciamâ "New Wave". E stöie in sce-a sciénsa e i scienziâti no êan ciù a-o çéntro de l'atençión. Protagonìsta da nêuva fantasciénsa o deventò a génte comùn, ch'a subîva i efètti di progrèssi tecnològichi. E estrapolaçioìn di scritôri no êan ciù limitæ a-e pûe invençioìn tecnològiche, ma se aventurâvan ascì inta sociologîa e inta psicologîa. A fantasciénsa a l'êa cresciûa e madûâ, a s'êa arichîa. A l'avéiva prepotenteménte fæto iruçión into cànpo a sàtira sociâle.
Inti ànni otànta nasceu o moviménto cyberpunk, finn'òua rigogliôzo, ciamòu ascì neuromàntico (da Norman Spinrad). Persongi neuromàntichi, inti romànzi cyberpunk cómme a-o de feua de quélli (o moviménto cyberpunk o l'é defæti tracimòu da-i seu àrgini letterâri pe deventâ 'n fenòmeno sociâle), són despésso 'na nêuva generaçión de ribèlli tecnologizæ. O sfrenòu svilùppo de l'informàtica o indûe ôtre a crédde che in futûro o concètto mæximo de realtæ o ne pòsse vegnî conpletaménte trasfiguròu, e e estrapolaçioìn a sto riguàrdo coscì fiòccan. A "Realtæ Virtoâle" a l'é pe niâtri ancón sôlo 'n videogame, ma in futûro...
A fantasciénsa a no se férma chì. Niâtri inveçe sci.

Roberto Quaglia