parlémmo ancheu de Zêna. No ne pàrla mâi nisciùn, in Itàlia, e o l'é 'n pecòu, perché ghe saiéivan a riguàrdo tantíscime cöse de sublîme cativêza da dî. Zêna a l'é 'na grànde çitæ, ciù de Venèçia, Firénse e Bològna. A patìsce però de 'na crònica emarginaçión da-o proscènio de l'atençión nazionâle, emarginaçión de cûi són rêi i zenéixi mæximi. I zenéixi són defæti di vêi e pròpri prìnçipi de l'emarginaçión, ma no da sòlita e tîpica emarginaçión di ciù pôveri e derelîti, coscì difûza in tûtta Itàlia e in tûtto o móndo. Zêna a l'é maèstra a emarginâ i seu çitadìn ciù vîvi. Ma no pe cativêza. Defæti, ciù che in quéllo de cûi s'é apénn-a dîto, Zêna a l'é perfètta inte l'assùrdo gèsto de emarginâ adiritûa lê mæxima da-o móndo. Scìn da-e seu orìgini separâ da-o rèsto da societæ da-o mâ e da-i mónti, Zêna a se n'é separâ ascì a livèllo mentâle (e cómme a l'aviéiva posciûo èse âtriménti?). Adagiâ cómme pochíscime âtre metròpoli in sce-e colìnn-e afacciæ in sciô mâ, offréndo coscì de sénn-e 'n spetàcolo ùnico ch'o no vêgne mâi a nöia, situâ in mëzo a ùnn-a de-e ciù bèlle rivêe do móndo, Zêna a l'é miracolozaménte reuscîa a evitâ o 100% di milioìn de turìsti de tûtto o móndo ch'e incessanteménte se mêuvan lasciàndo derê de sénn-e 'na sçìa de dinæ e de benèsse. A locaçión geogràfica de Zêna a l'é 'n dón che pöche âtre çitæ into móndo poriéivan vantâ. O clîma d'invèrno o l'é tra i ciù mîti d'Itàlia e d'estæ o ciù ventilòu. Sénsa in passòu fâ ninte de clamorozaménte sbaliòu ò apénn-a quarcoxétta de giùsto, Zêna a poriéiva òua èse a Miami d'Eoröpa. Imaginæ, imaginæ 'na sciâ ch'a vàdde da Vexìmma a Nèrvi, interótta sôlo da-o ciù grànde pòrto turìstico do móndo, con çentanâ e çentanâ de albèrghi pe tûtte e stàcche stracòlmi tûtto l'ànno de richíscimi posessôri de pànfili e de turìsti de l'Eoröpa intrêga! Imaginæ o çéntro stòrico zenéize, o ciù grànde d'Eoröpa, gónfio de turìsti beæ, intasòu de génte dexiderôza de spénde! Imaginæ a çitæ d'agósto, brulicànte de umàn gaudénti e spendaçioìn no mêno che a Rimini! Ninte fàbriche de Cornigliano in pascîvo de palànche e produtrîçi sôlo de càncro! A-o pòsto seu: 'n luna park permanénte afacciòu in sciô mâ, a 'n pàsso da-a sciâ!
D'agósto a Zêna no se atrêuva 'n negòçio averto ch'o segge ùn.
A Feragósto a çitæ a l'é mòrta, ò in animaçión sospéiza. Coscì silençiôza da sugerî che 'na bómba a-o neutrón a l'àbbie sterilizâ da seu popolaçión. Tûtti i zenéixi són a spénde atrôve, quànde o saiéiva stæto coscì fàçile fâ sci ch'e fîsan i âtri, i no-zenéixi, a passâ l'Agósto a Zêna a spénde i seu sparàgni.
De chi a l'é a córpa?
O sucede ascì despésso che 'n indivìdoo o no segge o corpévole do seu destìn. O no sucede a mæxima cösa a-i pòpoli. I pòpoli són responsàbili do seu destìn. I zenéixi són corpévoli de ésise sputanæ l'ereditæ ambientâle ch'avéivan a despoxiçión, lasciàndo ch'o deventésse covo de marsùmme o çéntro stòrico ch'o l'aviéiva apascionòu turìsti de tûtto o móndo, lasciàndo e seu sciâge a-a mèrcê de l'insediaménto de fàbriche improdutîve de palànche e produtrîçi de càncro, emarginàndo sistematicaménte chiunque o fâzésse quæ se sîa cösa de coscienziôzo, e a-a fìn, perseveràndo ancón òua inta seu éurba e autolezionìsta foîa.
Se vîve mâ a Zêna, ancheu ciù de êri e mêno de domàn, ògni cantón scûo o l'é scîto prediléto de-e migiæa se no dêxenn-e de migiæa de zoêni zenéixi toscicòmani.
Dôve ancón ghe ne segge, l'inteligénsa a soffre, a Zêna, a-a vìsta de tâle coletîva çecaitæ strategica, inta conprenscion de-e orénde târe mentâli ch'àn condûto Zêna a 'na tâle rovìnn-a in lêugo da radiôza prosperitæ che e seu eceçionâli risôrse ghe l'aviéivan rézo faciliménte realizàbile.
O l'é pe questo che da Zêna o scàppa e o dêve scappâ chiunque inte l'archetìpo do zenéize o no se reconósce e o no se vêugge rassegnâ a reconósise.
Són scappæ in tànti. I artìsti, tûtti. Ò pûre àn piantòu de fâ i artìsti. A Zêna o no sorvîve a lóngo 'n cantautô, 'n còmico (pe citâ e categorîe de artìsti ch'e "vàn pe-a magiôre"). Ma manco 'n scritô, 'n pitô, 'n regìsta teatrâle, 'n atô. Se a Parîxi ò a Venèçia 'n zoêno o sêunna pe stràdda pe goagnâse quàrche sòddo o l'é 'n artìsta in èrba. Se o ô fâ a Zêna o l'é 'n acatón. Pe quæ motîvo cantautôri e còmichi zenéixi són mediaménte i mêgio d'Itàlia? Perché fìnn-a a quànde no àn abandonòu Zêna àn maceròu inte l'indiferénsa generâle, costrétti da-o seu dolôre de no èse assolutaménte conscideræ a mêgiorâse e a mêgiorâse e a mêgiorâse, eternaménte invàn, fìnn-a a quànde, abandonâ finalménte questa éurba ciàssa, àn posciûo mezurâse con chi, into rèsto d'Itàlia, o l'avéiva parallelaménte fæto cöse anàloghe a-e seu, ma con mêno deluxoìn, mêno frustraçioìn e coscì, minô crescénsa artìstica.
Quéllo ch'ò apénn-a dîto o l'é evidenteménte opinàbile, ma chi o ô vêugge opinâ o me doviâ spiegâ, alôa, a cöse a segge pe ezénpio dovûa a cosídétta "scêua zenéize" di cantautôri. Pòsso garantî che no existe nisciùnn-a scêua do génere. L'ùnica scêua de Zêna, ch'a costrénze l'artìsta ò o pensatô a-a rinónçia ò a-o mêgioraménto, a l'é l'Indiferénsa. L'Indiferénsa detâ no da-o snobìsmo, ma da l'Otuxitæ. Lê a destrûe 'na ménte originâle ò pûre a â témpra.
Ziràndo pe-o móndo e incontràndo, cómme despésso o sucede, 'n italiàn, te acòrzi sùbito s'o l'é 'n zenéize. O ô emàna da-i éuggi. Ò pûre, ô capìsci da quéllo che da-i éuggi o no emàna. I zenéixi che ancón són drénto vîvi, quànde se zîran feua da-i confìn da segregaçión zenéize eméttan inequivocàbili lànpi da-i éuggi, baliôri de irefrenàbile entuziâsmo a descrovî che no tûtto a-o móndo o l'é ancón mòrto. Ò inveçe, se a deambulâ a l'èstero són i zenéixi ciù tîpichi, 'n opàco vélo de nébbia o satûra o seu sguàrdo distuòu pe sénpre, che se no ti stæ aténto in fùria o te reinfètta co-l'umô che a Zêna a ògni mòddo no ti pêu evitâ d'avéi.
O zenéize o l'é seròu, cómme serâ a l'é sénpre stæta, geograficaménte, a seu çitæ. Questa seratûa, questa avarìçia mentâle, in passòu, a se réze de seguo ûtile a-a sorvivénsa. Ancheu, che i confìn geogràfichi no són ciù ostàcolo de comunicaçión, serâse a-o móndo o no l'é ciù strategia de sorvivénsa, ma de autoemarginaçión e de estinçión. Zêna a stâ agonizàndo, ò fòrsci a l'é za mòrta, no sò, ma no me ne aggiæ. (a metàfora espréssa no se goàrda in bócca)

Roberto Quaglia