a parlän incû ed Gènova. An in parla mâi inción, in Itâglia, e l'é un pcà, parché ai srévnen a rigôrd un mócc' ed cås ed sublîme catîveria da dîr. Gènova l'é una granda zitè, pió ed Venêzia, Firenze e Bologna. La patéss però d'una crånica emarginaziån dal proscêni dl'atenziån nazionèl, emarginaziån ed cui i én rî i genovîṡ istàss. I genovîṡ i én difâti di vaira e propi prénzip dl'emarginaziån, mo brîṡa dla sòlita e típica emarginaziån di pió påver e derelétt, acsé difûṡa in tótta Itâglia e in tótt al månnd. Gènova l'é maêstra a emarginèr i så citadén pió vîv. Mo brîṡa par catîveria. Difâti, pió ch'in quall ed cui as é apêna détt, Gènova l'é perfèta int l'asórd gèst d'emarginèr adiritûra sé dal månnd. Fén dai så orégin separè dal rèst dla societè dal mèr e dai månt, Gènova la s in é separè anc a livèl mentèl (e cme l'avrévv psó èser altrimänti?). Adagè cme pochéssimi ètri metråpoli in vatta ali culén'ni afacè in vatta al mèr, ufränd acsé ed sé un spetâcol ónich ch'an vén mâi a nåia, situè in mèż a óna däli pió bèli rivîri dal månnd, Gènova l'é miracolosamänt riuscé a evitèr al 100% di miliån ed turéssta ed tótt al månnd ch'inzesantemänt i s måven lasänd drî ed sé una scî ed dnèr e ed benèser. La locaziån geogrâfica ed Gènova l'é un dån ch'påchi ètri zitè int al månnd äli psrévnen vantèr. Al clîma d'invêren l'é tra i pió mît d'Itâglia e d'istè al pió ventilè. Sänza int al pasè fèr gnínt ed clamorosamänt ṡbaglè o apêna quèl ed gióst, Gènova la psrévv adès èser la Miami d'Europa. Imaginè, imaginè una spiâgia ch'la vâga da Vesima a Nervi, interòta såul dal pió grand pôrt turéstich dal månnd, con centinèra e centinèra d'albêrgh par tótti äli sacòzi stracólm tótt l'ân ed richéssum posesûr ed panfélli e ed turéssta dl'Europa intîra! Imaginè al zänter stòrich genovaiṡ, al pió grand d'Europa, gånf ed turéssta beè, intasè ed zänt deṡideråuṡa ed spànder! Imaginè la zitè d'agåst, brulicànt d'umàn gaudänt e spendaciån brîṡa ed manc ch'a Rimini! Gnínt fàbriche ed Cornigliano in pasîv ed såld e produtréssi såul ed cànzer! Al påst så: un luna park permanänt afacè in vatta al mèr, a un pâs dala spiâgia!
D'agåst a Gènova an s tråva una botêga avêrta ch'la séppa óna.
A Ferragåst la zitè l'é môrta, o in animaziån sospaiṡa. Acsé silenziåuṡa da suggerîr ch'una bomba al neutrån la l âbia sterilizè dala så popolaziån. Tótt i genovîṡ i én a spànder in èter lågh, quand al srévv stè acsé fâzil fèr sé ch'i fóssen chi èter, i non-genovîṡ, a pasèr l'Agåst a Gènova a spànder i så risparmi.
Ed chi l'é la cålpa?
Al capita anc spass ch'un individui an séppa brîṡa al colpêvvol dal så destén. An capita brîṡa la stàssa cåsa ai påpol. I påpol i én responsâbil dal så destén. I genovîṡ i én colpêvvol d'èsers ṡputanè l'ereditè ambientèl ch'i avêven a disposiziån, lasänd ch'al dventéss cåv ed marzómm al zänter stòrich ch'l'avrévv apasionè turéssta ed tótt al månnd, lasänd äli så spiâg̈ ala merzé dl'insediamänt ed fàbriche improdutîvi ed såld e produtréssi ed cànzer, emarginänd sistemâticamänt chiónqued al faṡéss qualsîasi cåsa ed cusienziåuṡ, e ala fén, perseveränd ancåura int la så zêga e autoleṡionésta folî.
As vîv mèl a Gènova, incû pió d'îr e manc che dmàn, ògni cantån scûr l'é sît predilèt däli miglièra s'brîṡa dṡäni ed miglièra ed żåven genovîṡ tossicåman.
Indóv ancåura ai n séppa, l'inteligänza la såfr, a Gènova, ala vésta ed tèl coletîva zeghèra strategica, int la comprensiån däli orénd târe mentèl ch'i an cundótt Gènova a una tèl ruvén'na in lågh dla radiåuṡa prosperitè che äli så ecezionèli riṡôrs äli i avrévnen raiṡ facilmänt realizâbil.
L'é par quasst che da Gènova al scapa e al à da scapèr chiónqued int l'archetîp dal genovaiṡ an s ricgnóssa brîṡa e an s våla rasegnèr a ricgnósers.
I én scapè in tanti. I artésta, tótt. Opûr i an lasè lé ed fèr i artésta. A Gènova an supravîv brîṡa a lóng un cantautåur, un cåmich (par citèr äli categorî d'artésta ch'i "van par la magiåura"). Mo gnanc un scritåur, un pitåur, un regésta teatrèl, un atåur. Se a Parigi o a Venêzia un żåven al såna par strè par guadagnèrs quèlch såld l'é un artésta in êrba. S'al al fa a Gènova l'é un pitochèl. Par quèl motîv cantautûr e cåmich genovîṡ i én mediamänt i miåur d'Itâglia? Parché infén a quand i n an brîṡa abandunè Gènova i an mazerè int l'indiferänza generèl, custrét dal så dulåur ed brîṡa èser asolutamänt cunziderè a migliorères e a migliorères e a migliorères, eternamänt invàn, infén a quand, abandonè finalmänt sta zêga piâza, i an psó miṡurères con chi, int al rèst d'Itâglia, l'avêva parlelamänt fât cås ânaloghi ali så, mo con manc deluṡiån, manc frustraziån e dånca, pió znéna cräsita artéstica.
Quant a i ò apêna détt l'é oviamänt opinâbil, mo chi al våla opinèr al m duvrà spieghèr, alåra, a csa la séppa par eṡénpi duvó la acsé détta "scåla genovaiṡa" di cantautûr. A pås garantîr ch'an eṡésta inciåna scåla dal gêner. L'ónica scåla ed Gènova, ch'la custrénż l'artésta o al pensadåur ala rinónzia o al miglioramänt, l'é l'Indiferänza. L'Indiferänza detè brîṡa dal snobîṡum, mo dal'Otuṡitè. Äla la destrûż una mänt originèl opûr la la tänpra.
Żiränd par al månnd e incontränd, cme spass al capita, un itagliàn, t at adè sóbbit s'l'é un genovaiṡ. Al al emâna dai ûć. Opûr, t al capéss da quall che dai ûć an emâna brîṡa. I genovîṡ ch'ancåura i én dänter vîv, quand i s żîren fòra dai confén dla segregaziån genovaiṡa i emétten inequivocâbil lâmp dai ûć, barlómm d'irefrenâbil entuṡiâṡum a scuvrîr ch'an tótt al månnd l'é ancåura môrt. O invêzi, se a deambulèr a l'èster i én i genovîṡ pió típich, un opâch vêl ed nêbia al satûra al så ṡguèrd ṡmurzè par sänper, che s'an t î brîṡa atänt ràpidamänt at reinfèta con l'umåur ch'a Gènova a ògni môd an pû brîṡa evitèr d'avair.
Al genovaiṡ l'é cîuṡ, cme cîuṡa l'é sänper stè, geogrâficamänt, la så zitè. Sta ciuṡûra, sta avarézzia mentèl, int al pasè, la s raiṡ certamänt ûtil ala supravivänza. Incû, ch'i confén geogrâfich an én pió ostâcol ed comunicaziån, cîuders al månnd an é pió strategî ed supravivänza, mo d'autoemarginaziån e d'estinziån. Gènova l'é drî a agonizèr, o fårsi l'é bèle môrta, an sò, mo an m in avî. (a metâfora espràsa an s guèrda in båca)

Roberto Quaglia