


 |
TEORIA DE L'UTILITÀ SOCIALE
Caru Maurizio Costanzo Show,
m'approfitterò de l'esistenza tua, de l'attenzione tua, de l'esistenza mia, de l'attenzione mia e de chista littera mia ppe sviluppare i fundamenti da "TEORIA DE L'UTILITÀ SOCIALE" mia. Un sacciu si è chissà chi cumu teoria, puru pecchì è cchiù chi atru quarche cosa chi m'è venuta 'n menta urtimamente ppe riparare all'orrendu vacante cuncettuale chi c'è de sempre intra de mia, pecchì aju sempre rifiutatu i preconcetti precotti supra u funzionamentu de l'essere umanu e simili chi su' oje accussì de moda intra tutti i ciarvielli.
Premettu chi quannu parlu de "utilità" e de "sociale" un mi riferisciu assolutamente a quarche cosa tipu valuri chi hannu de essere positivi o negativi o tutti e dui. Intennerò sempre i parole "utilità" e "sociale" ppe u significatu tecnicu asetticu de iddi, senza chiri accezioni chi coinvolganu nu giudiziu ccu cui de solitu vene trasfiguratu u significatu puru de iddi. È chistu u primu preconcettu chi avimu de abolire, si vulimu ni capire quarche cosa de l'essere umanu. Chi quarche cosa è utile un vò dicere chi è bona o giusta. Vò dicere chi è utile 'n sensu funzionale e basta.
Dittu chistu, passamu allu dunque e dintorni.
Un è certu na 'nvenzione mia chi l'essere umanu è n'animale sociale, cioè chi tene bisognu de tessere relazioni sociali. Chiru chi iu sustegnu è chi l'essere umanu è esclusivamente n'animale sociale, cioè chi un pò esistere si no 'n funzione de quarcunu o quarche cosa fora de se. Tutti i giudizi nostri cchiù comuni supra l'esseri umani, bonu, cattivu, egoista, altruista, ecc., su' categorie sbagliate, fundate supra u preconcettu erratu chi l'individuu umanu pò essere cchiù o menu "socialmente utile". I differenze esistanu, tra individui e individui, ma pulizzannu ogni cumportamentu de qualunque individuu de tutti i sovrastrutture simboliche ccu cui simu abituati a u vestire, ni ritruvamu 'n manu sempre u stessu minimu denominature multiplu: l'utilità sociale.
Un esistanu individui socialmente inutili. Quannu quarcunu è socialmente inutile more. (Chistu un vò dicere chi chiunque more è socialmente inutile). Ma... chi cosa è l'utilità sociale?
Avimu prima de tuttu de abbattere u preconcettu chi è utile socialmente chine giova a tutta a società o a chira parte da società chi ni piace de cchiù. Finu a quannu n'ostinamu a descrivere a realtà cumu vulissimu chi a realtà fussa, mai n'avvicineremu alla realtà.
È socialmente utile chiunque soddisfa qualunque esigenza de l'atri. No necessariamente n'esigenza chi tene u cunsensu nostru. Pò essere n'esigenza intra cui n'identificamu facilmente (aiutare quarcunu a sopravvivere), oppuru n'esigenza luntana du modu nostru de vidire i cose (aiutare quarcunu a ammazzare quarcun atru). Essere utili socialmente vò dicere sulu chistu.
È difficile lassare u preconcettu chi l'utilità sociale è necessariamente quarche cosa de "bonu". Cunsideramu, ppe natura nostra e retaggiu culturale, socialmente utile a crocerossina chi cura nu malatu, ma no u trafficante de droga o u dittature sanguinariu. E è ppe curpa de chistu preconcettu chi un riuscimu a capire pecchì quarcunu pò fare u trafficante de droga o l'assassinu. A chistu puntu bisogna sulu decidere si si vò capire cumu funziona l'essere umanu e a società sua o si si vò 'nveci cuntinuare a si crogiolare intra a miserrima illusione de avìre capitu chi ci su' i boni e i cattivi e chi nue, naturalmente, facimu sempre parte de i boni. Si si vò capire, bisogna ppe nu mumentu mintere de latu i dogmi propri, cioè chiri "quote" de Verità Rivelata solidamente arroccate intra a menta nostra, dighe insormontabili contra cui vannu a si fermare chiri milli flussi e rivoli chi su' i canuscenze nostre chi crescianu, si trasformanu, destinate a cunfluire intra nu sapìre dinamicu e tumultuusu, si un fussa appuntu ppe chiri dighe sceme, argini solidi contra ogni comprensione ulteriore.
Un esiste essere umanu utile sulu a se stessu. Né esiste essere umanu utile a tutti l'atri. U cosiddettu liberu arbitriu e de sicuru i circostanze portanu l'individui a "scegliere" i referenti a cui essere utili intra a vita propria. Ma a scelta è raramente, si no puru mai, na scelta veramente tale, na scelta meditata e cunsapevule. È, cchiù de chistu, l'eserciziu de n'istintu innatu, chiru istintu chi fa de l'essere umanu n'animale sociale. L'istintu sociale umanu porta l'individuu a circare atri a cui essere utile, allu livellu cchiù adattu alle specificità proprie. Duranti l'infanzia, si è utili ai genituri cumu figli, e si è utili all'atri criaturi cumu cumpagni de jochi. Arrivati all'età adulta, tutti e dui i funzioni perdanu adeguatezza. U cosiddettu "inserimentu intra a società" è nu mumentu delicatu propriu pecchì fortissima è l'esigenza de passare de i funzioni antiche ai ruoli novi de utilità. Ci si cala a precipiziu intru u ruolu de utilità cchiù adattu alle caratteristiche proprie tra chiri resi disponibili de i circostanze. C'è chine riesce a addivintare avvocatu, chine è felice de addivintare operaiu, chine un trova de megliu chi s'arrolare intra n'esercitu mercenariu, chine cumincia a carriera de tossicomane. Certi de chisti attività a nue piacianu, atre no. Chine i 'ntraprende i sceglie, preferennu una all'atre, o suicidannusi si un vida o un riesce a s'immaginare e a si creare ruoli chi sente adatti alle specificità proprie. Qualunque è a strata pigliata, illa è de utilità a quarcun atru. Si un fussa accussì, l'individuu murissa 'n pocu tiempu de fame o de atru.
Lassamu, u ripetu ancora, u preconcettu chi è de utilità sociale chiru chi è utile alla maggioranza da popolazione. È falsu. È n'assuntu ipocrita utile sulu a ni fare sentire boni. Allu munnu ci su' 5 miliardi de persune. Applicannu rigorosamente u caru preconcettu nostru, pò essere cunsideratu de utilità sociale sulu chiru chi mira au bene de cchiù de 2,5 miliardi de persune. Allura, puru intru l'ambitu du preconcettu nostru, i cuntraddizioni su' insormontabili. U fattu veru è chi è de utilità sociale qualunque cosa vene fatta 'n funzione de quarcun atru, sia chistu atru nu gruppu sociale, nu nucleu familiare, nu singulu individuu o n'animale.
Adolf Hitler senza dubbiu un era utile all'ebrei chi facìa sterminare, ma u era alla popolazione chi c'avìa datu tuttu u putere sue. Allu stessu modu, duranti a guerra du golfu George Bush un era utile all'irakeni chi facìa vurricare vivi intra i trincee de carri armati usati cumu trattori, ma u era alle popolazioni occidentali, nue cumpresi, chi cuntinuamu a vulire bruciare intra l'automobili nostre u petroliu arabu pagannulu menu, assai menu de chiru chi costa l'acqua minerale. U dittature chi scatena na guerra un è utile a tutti chiri chi morianu, ma u è ai vincituri chi sopravvivanu. U tossicomane un è utile alle vittime chi arrobba, ma u è allu spacciature, e puru all'industria de l'autoradio. L'assassinu un è utile alla vittima sua, ma u è allu mandante. U mafiusu un è utile allu commerciante chi taglieggia, ma u è allu politicu a cui procura i voti, u politicu corrottu un è utile a chiri chi l'hannu elettu, ma u è allu corruttore. Galileo Galilei un era utile ai cuntemporanei sui chi l'hannu perseguitatu, ma u era ai discendenti chi l'hannu sapputu capire. U delinquente picculu un è utile all'arrobbati sui, ma u è ai familiari sui chi ccu i sordi arrobbati mantene, o alle fimmine sue chi pò accussì jinchere de regali o semplicemente alla banca aduve ricicla u maltoltu. L'editore un è utile alle foreste chi venanu sterminate ppe ci dare a carta, ma u è ai letturi sui. L'animalista un è utile all'esseri umani chi commercianu 'n animali morti, ma u è all'animali chi circa de sarvare. U vegetarianu un è utile ai vegetali, de cui è custrittu a fare strage ppe si nutrire, ma u è all'animali, chi un venanu ammazzati ppe illu. U trafficante internazionale de droga un è utile alle famiglie rovinate de i figli drogati, ma u è ai spacciaturi chi vinnanu au dettagliu e alle banche svizzere, chi riciclanu i sordi sui illegali. E infine puru l'eremita, chi un è utile a nullu umanu, pecchì campa 'n isolamentu, u è au cane o all'atru animale immancabile chi "ci tene cumpagnia".
A società umana è na giungla intricatissima de nessi de utilità reciproca. Chiamamu egoista chine semplicemente un tene intenzione de essere utile a nue o a chine nue vulissimu chi illu si rennissa utile. De sicuru puru illu è utile a quarcunu. U riccu avidu tirchiu chi un molla na lira a nullu ppe tutta a vita, de nue tipicamente inquadratu cumu a quintessenza de l'egoista" (cioè "de chine è utile sulu a se stessu"), è 'nveci utile alle banche chi usanu i sordi sui, e puru all'eredi. U chiamamu egoista semplicemente pecchì nue un simu i banche né l'eredi, né n'identificamu ccu iddi.
Chistu un vò dicere chi è moralmente u stessu aiutare nu malatu o trafficare eroina, e chiunque pensassa chi iu u pensu fussa nu deficiente. Ma u trafficante de eroina a penza propriu accussì, sinnò un facissa chiru chi fa, e si vulimu capire pecchì u fa avimu de capire chi ni penza illu, no chi ni pensamu nue. Ebbene, illu vida nu mercatu, chiru de l'eroina, e penza chi quarcunu rifornirà chiru mercatu, si un u farà illu. E si un c'è u mercatu, illu vida i produtturi, chi hannu bisognu de nu mercatu, e si quarche locu si presta a addivintare nu mercatu, u addiventerà de sicuru, sia chi è illu a si nn'occupare, sia chi è n'atru. A nue pò un piacìre chistu modu sue de ragionare, ma è u sue modu de ragionare, e avimu de u capire si vulimu capire i fenomeni chi ci su' correlati. U capire, u ripetu, è cosa diversa du u giustificare.
Ogni tendenza umana genera misteriosamente na tendenza opposta. Pigliati n'opinione qualunque, gridatila allu munnu, e illu si spartirà 'n persune chi a condividanu e persune chi a cuntrastanu. Chistu vale ppe qualunque opinione. Gridati chi i cigni su' belli, e tanti obietterannu chi tenanu u cuollu troppu longu. Mustrati amure ppe i gatti, e tanti dicerannu chi l'odianu, insultati i cani, i serpenti, i scorpiuni, e quarcunu si minterà a difesa de iddi, cantati l'amure vuostru ppe Diu, e quarcunu u bestemmierà, bestemmiatilu e tanti l'amerannu de cchiù, esaltati l'amure e atri u ripudierannu ppe l'odiu, dumannati a pace e atri dumannerannu a guerra, affermati chi chiru chi iu aju scrittu finu a mo è sterco purissimu, e atri u pigliarannu ppe Vangelu.
U mitu de l'altruismu e u mitu de l'egoismu s'hannu allura de abolire. Si piglia ognunu a lucida responsabilità de decidere autonomamente quali funzioni de utilità a vantaggiu de chine illu o illa vò e pò tenire intra a vita propria. E rispetta chiri chi hannu fattu scelte diverse. U munnu putissa accussì addivintare nu locu nu pocu cchiù vivibile.
E suprattuttu, a scelta de vita chi ognunu chi minimamente penza ha allura de fare, è si preferire a canuscenza puru amara du cchiù plausibile de i nessi tra i cose ('n pratica a realtà), e allura chista canuscenza e a saggezza relativa onestamente perseguire, oppuru preferire sterilmente de si gingillare ppe tutta a vita ccu i celebrazioni ripetitive e confortanti du puntu de vista propriu immotu e sempre giustu e fittiziamente superiore. Scusati a frase complicata, ma m'è venuta de gettu. Si un v'è piaciuta scurdativila de prescia.
E ppe finire 'n bellezza, scusatime si un sugnu alberoni, ma puru illu si scusa de un essere iu o armenu si scusa de un avìre spiegatu esaurientemente e ccu parole sue chiru chi 'nveci è toccatu a mia de pensare, a mia chi oltre a un essere nu sociologu patentatu, cumu 'nveci tutti cunsideranu chi illu è, un guadagnu mancu nu saccu de sordi a avìre chisti pinsieri chi un mi competanu, mentre illu, a cui competanu, 'nveci i belli sordi i guadagna senza i avìre (i pinsieri suddetti).
Roberto Quaglia
L'opera "Caro Maurizio Costanzo Show...", tutta o 'n parte, pò essere letta, scaricata supra u computer, stampata e copiata senza limiti, sulu ppe usu personale. Tutti i testi e i illustrazioni su' proprietà de Roberto Quaglia e un pònnu essere usati sani o 'n parte senza permissu. U progettu graficu e i componenti grafiche de chisti pàgine su' proprietà riservata de Roberto Quaglia. L'opera "Caro Maurizio Costanzo Show...", tutta o 'n parte, un pò essere misa 'n vinnita a nullu titulu senza permissu prima.
© 1994-2000 Roberto Quaglia.
|