‹ Ìndice du situ · Casa du museu · riperto restauratu
Sparti:FacebookXWhatsAppTelegramEmail
Teoria de l'Utilità Sociale (Caro Maurizio Costanzo Show... lettera n.22)
littera n.22

Cunsiderare l'avvenimenti realisticamente, 'n termini de cause multiple, è difficile e emotivamente un giova. Cumu è cchiù facile, 'nveci, cumu è cchiù piacevule fare risalire ogni effettu a na causa singula e, si pussibile, personale. All'illusione de capire, s'aggiungerà intra chistu casu, u piacìre du cultu de l'eroe, si i circostanze su' favorevuli, e u stessu, si no maggiore piacìre, quannu su' sfavorevuli, de perseguitare nu capru espiatoriu.

ALDOUS HUXLEY









































TEORIA DE L'UTILITÀ SOCIALE

Caru Maurizio Costanzo Show,

m'approfitterò de l'esistenza tua, de l'attenzione tua, de l'esistenza mia, de l'attenzione mia e de chista littera mia ppe sviluppare i fundamenti da "TEORIA DE L'UTILITÀ SOCIALE" mia. Un sacciu si è chissà chi cumu teoria, puru pecchì è cchiù chi atru quarche cosa chi m'è venuta 'n menta urtimamente ppe riparare all'orrendu vacante cuncettuale chi c'è de sempre intra de mia, pecchì aju sempre rifiutatu i preconcetti precotti supra u funzionamentu de l'essere umanu e simili chi su' oje accussì de moda intra tutti i ciarvielli.
Premettu chi quannu parlu de "utilità" e de "sociale" un mi riferisciu assolutamente a quarche cosa tipu valuri chi hannu de essere positivi o negativi o tutti e dui. Intennerò sempre i parole "utilità" e "sociale" ppe u significatu tecnicu asetticu de iddi, senza chiri accezioni chi coinvolganu nu giudiziu ccu cui de solitu vene trasfiguratu u significatu puru de iddi. È chistu u primu preconcettu chi avimu de abolire, si vulimu ni capire quarche cosa de l'essere umanu. Chi quarche cosa è utile un vò dicere chi è bona o giusta. Vò dicere chi è utile 'n sensu funzionale e basta.
Dittu chistu, passamu allu dunque e dintorni.
Un è certu na 'nvenzione mia chi l'essere umanu è n'animale sociale, cioè chi tene bisognu de tessere relazioni sociali. Chiru chi iu sustegnu è chi l'essere umanu è esclusivamente n'animale sociale, cioè chi un pò esistere si no 'n funzione de quarcunu o quarche cosa fora de se. Tutti i giudizi nostri cchiù comuni supra l'esseri umani, bonu, cattivu, egoista, altruista, ecc., su' categorie sbagliate, fundate supra u preconcettu erratu chi l'individuu umanu pò essere cchiù o menu "socialmente utile". I differenze esistanu, tra individui e individui, ma pulizzannu ogni cumportamentu de qualunque individuu de tutti i sovrastrutture simboliche ccu cui simu abituati a u vestire, ni ritruvamu 'n manu sempre u stessu minimu denominature multiplu: l'utilità sociale.
Un esistanu individui socialmente inutili. Quannu quarcunu è socialmente inutile more. (Chistu un vò dicere chi chiunque more è socialmente inutile). Ma... chi cosa è l'utilità sociale?
Avimu prima de tuttu de abbattere u preconcettu chi è utile socialmente chine giova a tutta a società o a chira parte da società chi ni piace de cchiù. Finu a quannu n'ostinamu a descrivere a realtà cumu vulissimu chi a realtà fussa, mai n'avvicineremu alla realtà.
È socialmente utile chiunque soddisfa qualunque esigenza de l'atri. No necessariamente n'esigenza chi tene u cunsensu nostru. Pò essere n'esigenza intra cui n'identificamu facilmente (aiutare quarcunu a sopravvivere), oppuru n'esigenza luntana du modu nostru de vidire i cose (aiutare quarcunu a ammazzare quarcun atru). Essere utili socialmente vò dicere sulu chistu.
È difficile lassare u preconcettu chi l'utilità sociale è necessariamente quarche cosa de "bonu". Cunsideramu, ppe natura nostra e retaggiu culturale, socialmente utile a crocerossina chi cura nu malatu, ma no u trafficante de droga o u dittature sanguinariu. E è ppe curpa de chistu preconcettu chi un riuscimu a capire pecchì quarcunu pò fare u trafficante de droga o l'assassinu. A chistu puntu bisogna sulu decidere si si vò capire cumu funziona l'essere umanu e a società sua o si si vò 'nveci cuntinuare a si crogiolare intra a miserrima illusione de avìre capitu chi ci su' i boni e i cattivi e chi nue, naturalmente, facimu sempre parte de i boni. Si si vò capire, bisogna ppe nu mumentu mintere de latu i dogmi propri, cioè chiri "quote" de Verità Rivelata solidamente arroccate intra a menta nostra, dighe insormontabili contra cui vannu a si fermare chiri milli flussi e rivoli chi su' i canuscenze nostre chi crescianu, si trasformanu, destinate a cunfluire intra nu sapìre dinamicu e tumultuusu, si un fussa appuntu ppe chiri dighe sceme, argini solidi contra ogni comprensione ulteriore.
Un esiste essere umanu utile sulu a se stessu. Né esiste essere umanu utile a tutti l'atri. U cosiddettu liberu arbitriu e de sicuru i circostanze portanu l'individui a "scegliere" i referenti a cui essere utili intra a vita propria. Ma a scelta è raramente, si no puru mai, na scelta veramente tale, na scelta meditata e cunsapevule. È, cchiù de chistu, l'eserciziu de n'istintu innatu, chiru istintu chi fa de l'essere umanu n'animale sociale. L'istintu sociale umanu porta l'individuu a circare atri a cui essere utile, allu livellu cchiù adattu alle specificità proprie. Duranti l'infanzia, si è utili ai genituri cumu figli, e si è utili all'atri criaturi cumu cumpagni de jochi. Arrivati all'età adulta, tutti e dui i funzioni perdanu adeguatezza. U cosiddettu "inserimentu intra a società" è nu mumentu delicatu propriu pecchì fortissima è l'esigenza de passare de i funzioni antiche ai ruoli novi de utilità. Ci si cala a precipiziu intru u ruolu de utilità cchiù adattu alle caratteristiche proprie tra chiri resi disponibili de i circostanze. C'è chine riesce a addivintare avvocatu, chine è felice de addivintare operaiu, chine un trova de megliu chi s'arrolare intra n'esercitu mercenariu, chine cumincia a carriera de tossicomane. Certi de chisti attività a nue piacianu, atre no. Chine i 'ntraprende i sceglie, preferennu una all'atre, o suicidannusi si un vida o un riesce a s'immaginare e a si creare ruoli chi sente adatti alle specificità proprie. Qualunque è a strata pigliata, illa è de utilità a quarcun atru. Si un fussa accussì, l'individuu murissa 'n pocu tiempu de fame o de atru.
Lassamu, u ripetu ancora, u preconcettu chi è de utilità sociale chiru chi è utile alla maggioranza da popolazione. È falsu. È n'assuntu ipocrita utile sulu a ni fare sentire boni. Allu munnu ci su' 5 miliardi de persune. Applicannu rigorosamente u caru preconcettu nostru, pò essere cunsideratu de utilità sociale sulu chiru chi mira au bene de cchiù de 2,5 miliardi de persune. Allura, puru intru l'ambitu du preconcettu nostru, i cuntraddizioni su' insormontabili. U fattu veru è chi è de utilità sociale qualunque cosa vene fatta 'n funzione de quarcun atru, sia chistu atru nu gruppu sociale, nu nucleu familiare, nu singulu individuu o n'animale.
Adolf Hitler senza dubbiu un era utile all'ebrei chi facìa sterminare, ma u era alla popolazione chi c'avìa datu tuttu u putere sue. Allu stessu modu, duranti a guerra du golfu George Bush un era utile all'irakeni chi facìa vurricare vivi intra i trincee de carri armati usati cumu trattori, ma u era alle popolazioni occidentali, nue cumpresi, chi cuntinuamu a vulire bruciare intra l'automobili nostre u petroliu arabu pagannulu menu, assai menu de chiru chi costa l'acqua minerale. U dittature chi scatena na guerra un è utile a tutti chiri chi morianu, ma u è ai vincituri chi sopravvivanu. U tossicomane un è utile alle vittime chi arrobba, ma u è allu spacciature, e puru all'industria de l'autoradio. L'assassinu un è utile alla vittima sua, ma u è allu mandante. U mafiusu un è utile allu commerciante chi taglieggia, ma u è allu politicu a cui procura i voti, u politicu corrottu un è utile a chiri chi l'hannu elettu, ma u è allu corruttore. Galileo Galilei un era utile ai cuntemporanei sui chi l'hannu perseguitatu, ma u era ai discendenti chi l'hannu sapputu capire. U delinquente picculu un è utile all'arrobbati sui, ma u è ai familiari sui chi ccu i sordi arrobbati mantene, o alle fimmine sue chi pò accussì jinchere de regali o semplicemente alla banca aduve ricicla u maltoltu. L'editore un è utile alle foreste chi venanu sterminate ppe ci dare a carta, ma u è ai letturi sui. L'animalista un è utile all'esseri umani chi commercianu 'n animali morti, ma u è all'animali chi circa de sarvare. U vegetarianu un è utile ai vegetali, de cui è custrittu a fare strage ppe si nutrire, ma u è all'animali, chi un venanu ammazzati ppe illu. U trafficante internazionale de droga un è utile alle famiglie rovinate de i figli drogati, ma u è ai spacciaturi chi vinnanu au dettagliu e alle banche svizzere, chi riciclanu i sordi sui illegali. E infine puru l'eremita, chi un è utile a nullu umanu, pecchì campa 'n isolamentu, u è au cane o all'atru animale immancabile chi "ci tene cumpagnia".
A società umana è na giungla intricatissima de nessi de utilità reciproca. Chiamamu egoista chine semplicemente un tene intenzione de essere utile a nue o a chine nue vulissimu chi illu si rennissa utile. De sicuru puru illu è utile a quarcunu. U riccu avidu tirchiu chi un molla na lira a nullu ppe tutta a vita, de nue tipicamente inquadratu cumu a quintessenza de l'egoista" (cioè "de chine è utile sulu a se stessu"), è 'nveci utile alle banche chi usanu i sordi sui, e puru all'eredi. U chiamamu egoista semplicemente pecchì nue un simu i banche né l'eredi, né n'identificamu ccu iddi.
Chistu un vò dicere chi è moralmente u stessu aiutare nu malatu o trafficare eroina, e chiunque pensassa chi iu u pensu fussa nu deficiente. Ma u trafficante de eroina a penza propriu accussì, sinnò un facissa chiru chi fa, e si vulimu capire pecchì u fa avimu de capire chi ni penza illu, no chi ni pensamu nue. Ebbene, illu vida nu mercatu, chiru de l'eroina, e penza chi quarcunu rifornirà chiru mercatu, si un u farà illu. E si un c'è u mercatu, illu vida i produtturi, chi hannu bisognu de nu mercatu, e si quarche locu si presta a addivintare nu mercatu, u addiventerà de sicuru, sia chi è illu a si nn'occupare, sia chi è n'atru. A nue pò un piacìre chistu modu sue de ragionare, ma è u sue modu de ragionare, e avimu de u capire si vulimu capire i fenomeni chi ci su' correlati. U capire, u ripetu, è cosa diversa du u giustificare.
Ogni tendenza umana genera misteriosamente na tendenza opposta. Pigliati n'opinione qualunque, gridatila allu munnu, e illu si spartirà 'n persune chi a condividanu e persune chi a cuntrastanu. Chistu vale ppe qualunque opinione. Gridati chi i cigni su' belli, e tanti obietterannu chi tenanu u cuollu troppu longu. Mustrati amure ppe i gatti, e tanti dicerannu chi l'odianu, insultati i cani, i serpenti, i scorpiuni, e quarcunu si minterà a difesa de iddi, cantati l'amure vuostru ppe Diu, e quarcunu u bestemmierà, bestemmiatilu e tanti l'amerannu de cchiù, esaltati l'amure e atri u ripudierannu ppe l'odiu, dumannati a pace e atri dumannerannu a guerra, affermati chi chiru chi iu aju scrittu finu a mo è sterco purissimu, e atri u pigliarannu ppe Vangelu.
U mitu de l'altruismu e u mitu de l'egoismu s'hannu allura de abolire. Si piglia ognunu a lucida responsabilità de decidere autonomamente quali funzioni de utilità a vantaggiu de chine illu o illa vò e pò tenire intra a vita propria. E rispetta chiri chi hannu fattu scelte diverse. U munnu putissa accussì addivintare nu locu nu pocu cchiù vivibile.
E suprattuttu, a scelta de vita chi ognunu chi minimamente penza ha allura de fare, è si preferire a canuscenza puru amara du cchiù plausibile de i nessi tra i cose ('n pratica a realtà), e allura chista canuscenza e a saggezza relativa onestamente perseguire, oppuru preferire sterilmente de si gingillare ppe tutta a vita ccu i celebrazioni ripetitive e confortanti du puntu de vista propriu immotu e sempre giustu e fittiziamente superiore. Scusati a frase complicata, ma m'è venuta de gettu. Si un v'è piaciuta scurdativila de prescia.
E ppe finire 'n bellezza, scusatime si un sugnu alberoni, ma puru illu si scusa de un essere iu o armenu si scusa de un avìre spiegatu esaurientemente e ccu parole sue chiru chi 'nveci è toccatu a mia de pensare, a mia chi oltre a un essere nu sociologu patentatu, cumu 'nveci tutti cunsideranu chi illu è, un guadagnu mancu nu saccu de sordi a avìre chisti pinsieri chi un mi competanu, mentre illu, a cui competanu, 'nveci i belli sordi i guadagna senza i avìre (i pinsieri suddetti).

Roberto Quaglia





Lassa nu Cummentu.

Leggi i cummenti de l'atri.

Mi piace! Mi piace! Mi piace!

Ìndice de i littere.

Copertina.

Ma chine è Roberto Quaglia?





L'opera "Caro Maurizio Costanzo Show...", tutta o 'n parte, pò essere letta, scaricata supra u computer, stampata e copiata senza limiti, sulu ppe usu personale. Tutti i testi e i illustrazioni su' proprietà de Roberto Quaglia e un pònnu essere usati sani o 'n parte senza permissu. U progettu graficu e i componenti grafiche de chisti pàgine su' proprietà riservata de Roberto Quaglia. L'opera "Caro Maurizio Costanzo Show...", tutta o 'n parte, un pò essere misa 'n vinnita a nullu titulu senza permissu prima.
© 1994-2000 Roberto Quaglia.




















Sparti:FacebookXWhatsAppTelegramEmail