an sperèr brîṡa ed truvèr ragionevolèza in ògni mî lêtra. Quall ch'elegantemänt as frêgia dal titol ed "ragionêvvol" l'é quèṡi sänper la vîl ripetiziån ed schêma abuṡè. An ai é mâi corâg̈ int l'esternaziån ed frèṡ e concèt fât, cme i argomänt ragionêvvol quèṡi sänper i én. L'ónich valåur dla ragionevolèza l'é la praticitè. La ragionevolèza l'é prâtica parché fondamentalmänt cundivîṡa, almänc dai èser umàn pensànt. I èser umàn reagänt, chi ch'an pénsen brîṡa mo sänplizemänt i reagéssen a l'ambiänt cme qualsîasi tropîṡum, an s interèsen brîṡa e gnanc nuèter a interesän låur, tant l'é vaira ch'sicûr an én brîṡa drî a lèzer o percepîr altrimänti sti parål, parché låur an lêżen èter che quèlch titol qué e là. A s pièṡ pinsèr a nuèter cme ai umàn pensànt, e s'an é brîṡa vaira ch'a s pièṡ, l'é tótavî vaira ch'quasst al pièṡ a mé, e a al dâg sänza timûr. E tra i umàn pensànt l'argomänt dla ragionevolèza al gåd ed quèlch crêdit ed tröp. An equivochän brîṡa. A mé piace la ragionevolèza. L'é ûtil. Mo a la critichéggh parché l'é noiåuṡa, e såver tótt parché la s ingâna. L'é noiåuṡa parché la repêt a la môrt i så dòmm, sostgnó dala så natûra ragionêvvol.
La ragionevolèza la impurévv, a chi al vléss scrîver èter che quèlch críptica poeṡiôla ed mêrda, ed ṡrotolèr sapientemänt frèṡ acuratamänt calibrè int i så significhè lampànt e recåndit, frèṡ miṡuratamänt confrontè mentalmänt, a l'ât dla scritûra o påch prémma o påch dåp, con l'imâgin ch'as à dla cultûra coletîva dal contèst umàn ed cui as é pèrt. La ragionevolèza la suggeréss ed pinsèr, quand as scrîv, ai letûr ai quèl as s volż, par riṡultèr a låur cumprensébbil, nunchè piaṡêvvol o dspiaṡêvvol a secånda däli så intenziån, traslasänd cme s'an fóss brîṡa impurtànt al concèt dla så totèl e cåṡmica libertè int al scrîver, invêzi, asolutamänt qualsîasi cåsa a ón ai gnéss in mänt, con totèl diṡinterès par chi o par csa un dé al lżarà tèl frèṡ opûr nå.
La ragionevolèza la dsconséglia chi al scrîv ed scrîver par sé, a så ûṡ e consómm, in totèl disprêg̈ ed qualsîasi ragionêvvol consideraziån in vatta ala comerciabilitè ed quant al stà scrivänd. Int al mumänt in cui as tén un qualsîasi cånt ed chi al lżarà quant as scrîv, ecco ch'as é comercièl. As zêrca ed smercèr al så pinsîr a èter, påch impôrta s'al séppa in câmbi ed dnèr o d'aprovaziån, då dṡvêrsi valût dal medéṡm ategiamänt merzantîl.
Tra l'èter, scrivänd par sé int l'asolût diṡinterès vêrs chi al duvéss mâi lèzer tótt quasst, as dan då possébbil svilóp dla situaziån par al câṡ ch'quelcdón ch'an séppa brîṡa l'autåur al s tråva dåp a lèzer "tótt quasst":
Int al prémm câṡ (al pió frequänt), al scrétt an i pièṡ brîṡa e alåra al lâsa lé opûr pîṡ par ló.
Int al secånd câṡ ai pièṡ, e alåra al continua a lèzer, contänt ed scrochèr acsé quèlch pinsîr ch'l'autåur al avêva scrétt par sé e certamänt brîṡa par ló.
Cme as vadd, an ai é inción periglo. Chi al s vål métter a scrîver såul par sé al à però da evitèr ed cuntères la bâla ed vlair scrîver såul par sé quand segretamänt invêzi al spêra ch'quelcdón dåp al lêǵa quant ló al avrévv scrétt såul par sé, e ch'al mostra magâri anc d'apreżèrel. In st'câṡ l'autåur l'é un insicûr opûr un vîl, e probâbilmänt al andarà incånter a bruṡànt frustraziån.
E an vèl gnanc al fât ed scrîver quèl par sé e dåp zerchèr ed brîṡa fèrel lèzer a inción. Parché mâi an biṡognarévv fèrel lèzer a inción? S'as é scrétt quèl såul par sé ed sicûr an s tén in inción cånt al giudézzi ch'èter i påsen o i vålen eṡprémmer ed tèl scrétt. S'an i pièṡ brîṡa i én afèri så. E s'ai pièṡ anc. S'as tén in cånt al giudézzi ed chi èter, an s é brîṡa scrétt par sé. As é scrétt in môd ragionêvvol e merzantîl, sänza par "merzantîl" intànder quèl ed negatîv.
Al fât ch'mé a m séppa soffermè acsé a lóng in vatta a st'argomänt, aludänd tra äli réghi ch'an stâg brîṡa scrivänd par èter ch'an séppen mé (in efèt mé a sån bèle tótti äli persåni ch'incû äli m bâsten - dmàn a vdrän), al parrévv suggerîr ch'mé a våla convénzer quelcdón o comónqued cundûṡrel, con tótt sti argomänt, a capîr l'esänza ed quant a stâg intendänd ed dîr. S'a avéss vló dimostrèr che veramänt an m in frêga gnínt ed chi al séppa drî a lèzer sti réghi, a i avrévv duvó èser ancåura pió caåtich e incumprensébbil e sconclusionè ed quant mé a séppa comónqued egualmänt in pèrt stè. A i avrévv duvó scrîver... be' insåmma, fèr un mócc' ed cås ch'adès an m vénnen in mänt e an ò inciåna vòia ed sfurzèrum parché efetivamänt an m in frêga gnínt. Al fât ch'mé an âbia brîṡa fât tótt quasst (qualsîasi cåsa st'"tótt quasst" al séppa o al påsa èser), al dimostra dånca ch'coerentemänt mé an vléss par gnínt dimostrèr ch'an m in frêga gnínt cme efetivamänt an m in frêga, e dimostràndel inevitabilmänt al destrûż e al anóla a l'istàss tänp al valåur ed tèl dimostraziån, e destruggàndla al la ripréstina, acsé ridestruggàndla e ripristinàndla par una quantitè infiné ed vôlt, cme in ògni bån paradòs ch'as rispèta possibilmänt al capita opûr nå.
L'é bóff che par quant as zêrca d'abolîr ògni ragionevolèza int al procêder di så pinsîr, la mänt an stà mâi al żûgh e quèlch parvänza ed säns larvatamänt compé la s afâcia egualmänt ala realtè. Insåmma, par novanta persåni ch'giustamänt äli giudicarévnen quant da mé fén adès verghè contôrt vanilåqui ed gnanc eczèlsa fatûra, a sån prånt a scométteregh ch'una dṡéna ed mât o påch ed manc i insorgiarévnen cånter tèl giudézzi, con argomentaziån ch'an m interèsen brîṡa e dånca an in parlarò brîṡa qué. Dånca, s'a fè pèrt di novanta, sî a mé grè d'avairv adès raiṡ al confôrt dla conferma ch'a sî perfetamänt normèl, solidamänt cuntgnó int la magioranza ch'cme i s insêggnen la gh à sänper ragiån. S'a fè pèrt di dîṡ, sî a mé grè par i motîv ch'a savî perfetamänt da sål, sänza ch'av i dâga repêter mé.
Mo a nòt un preocupànt ritåuren ed ragionevolèza int al mî sproloqui, e dånca a la fénnessa sóbbit lé prémma ch'al séppa tröp prèst.

Roberto Quaglia