al capita däli vôlt ch'as sénta la vòia o al biṡåggn (då sensaziån surèl) ed pinsèr o ed dîr o ed scrîver quèl d'inteligänt, uné al timåur ed brîṡa èser bån. As à la consapevolèza che as psrévv, pûr savänd che in chl'istànt an s på. I pinsîr i én confûṡ, mo brîṡa tant da an savair brîṡa ch'i al én. L'é una condiziån frustrànt, parché as s adà d'arivèr a un pâs da pinsîr ch'i sodisfarévnen l'eṡigänza ch'nuèter a avvertän ed pinsèrli, sänza ch'però låur i sårghen o anc såul i comparìssen par un istànt int la nostra mänt. As s sintän stópid, asè ed pió ed chi mâi l'à pinsè d'èserel sänplizemänt parché an i é mâi gnó in mänt, magâri parché al l é.
Al capita dåp ch'sti istànt i s protrâghen, dventänd perîod e intîri fâṡi dla vétta. In tèl circostanz, la cusiänza la fa fadîga a restèr ancorè a una lînia ed pinsîr par pió ed quèlch curt minûd. L'entropî, tant par druvèr una parôla difézzil, l'é in aguât e la câlza a fånd. Csa vål dîr sta frèṡ? Fè finta ed gnínt. Tant par rénder l'idê al méi, an s farän brîṡa scrûpol ed lasèr che tèl fenåmen al s aplichéppa a nuèter istàss qué e adès. Savändel in antézzip, al letåur al patirà ed manc, opûr nå.
A sän tótt incastrè int la realtè, qualsîasi cåsa sta frèṡ la våla dîr opûr la dâga a så malgrè. La realtè l'é un påst bóff, anc parché an gh à un paeṡâg̈ bän definé. In efèt, i elemänt pió semovänt dal paeṡâg̈ i paleṡen una grotèsca atitûdin a pasèr cla pèrt dal paeṡâg̈ ch'låur i âmen etichetèr col vocâbol "tänp" a litighèr a rigôrd dl'aspèt dal paeṡâg̈ istàss. Tröp críptich? Ògni tant al paeṡâg̈ l'é incumprensébbil, a al sò, e l'é bän ch'a al sapiè anca vuèter, opûr nå.
Int la realtè al paeṡâg̈ l'é tótt. Almänc dal pónt ed vésta ed cla pèrt dal paeṡâg̈ ch'la gh à ûć par guardèr, ważvàira par eṡénpi nuèter. A avî notè cme as fa pió concrêt al discûrs quand as tîra in bâl cl'altrimänti trascurâbil entitè ch'a s pièṡ ciamèr "nuèter"? An l avî brîṡa notè. Mo gnanca mé, a al confès. A faṡêva såul finta. A stâg faṡänd finta in tótt i säns. E sicûr a fâg anc säns faṡänd finta acsé.
Qualsîasi discûrs as fâga, ala fén as finéss sänper a parlèr dla realtè. Mâi protagonésta la fó pió dscgnusó dla nostra dîva ed sta lêtra e ed sta vétta.
E s'an eṡistéss? Al srévv un bèl cålp ed scêna. Tótt i pió pensiråuṡ pensadûr a pinsèr invàn par vétt intîri a quèl ch'an ai é. An é gnanc acsé såcc pinsèr ch'in realtè la realtè an i séppa afât. S'ai fóss, quelcdón al l avrévv truvè, da quèlch pèrt, e al l avrévv mostrè in gîr, ai èter, e låur (chi èter), i avrévnen istantaneamänt capé ch'as tratèva pròpri dla realtè. La realtè vera an på lasèr dóbbi, an på gnîr interpretata. La realtè vaira la på såul èser una, inconfondébbil, evidänt. Chi ch'i pretànden ed cuntères ch'i an truvè quèl ch'secånd låur al srévv la realtè, mo ch'a nuèter al pèr una stronzè o pîṡ (o méi... tant an câmbia gnínt), evidentemänt i an ciapè un abâli, s'nå i s avrévnen istantaneamänt cunvént tótt.
La realtè dånca l'é un'ipåteṡi maléggna, parché zerchèrla la intâsa äli nostri bèle påch durêvvoli vétt, distogliänd la nostra atenziån da quall ch'pió al cånta. An sò ed csa as trâta (quall ch'pió al cånta), parché evidentemänt anca mé a sån incastrè dänter sta stòria dla realtè, cme tra parêntesi anc tótt vuèter (e par "vuèter" a intànd chiónqued in st'etichèta al âma ricgnóser, par eṡénpi chi al lêż, mo såul par eṡénpi).
A sän circondè dala realtè, brîṡa in säns reèl (a gh avän stabilé ch'an eṡésta brîṡa), mo in säns metafårich. Ossî, la realtè la s à ingabiè int la trâpola costitué dala så ineṡistänza.
Datócc' a guardän, a amän o a udiän crédder (mo sänper a cardän) ed vàdder la realtè. Mo anc datócc' a ascoltän, a tuchän, a odorän, a asagän. As cumpiaṡän o as dulän ed percepîr realtè datócc'. Epûr a duvrén avair di sospèt. Quanti vôlt a vdän un bîpede a fårma ed fàmmina umèna o ed mâstil umàn e a esclamän pinsàndel: "Che bèla fîga (o fîgo)" e quelcdón al nåster fiânch al obiêta ch'fîga o fîgo äla o ló afât an é brîṡa. L'é bèle in sti znéni cås che la realtè la s ṡputâna, tradänd la så evidänt ineṡistänza. Figuränse äli cås pió gròsi, cme quand la realtè ch'an ai é la s travést (o acsé a s pèr) da Bene e da Male, cauṡänd dissédi anc pió grand ed chi ineränt ali preferänz sesuèl.
La realtè la s perségua, perfèta int la så ostinè, indiferänt e asolûta ineṡistänza.
A psrén anc lasèr lé ed parlèrne, almänc nuèter ch'a s stän adänd ch'an ai é. As in ocûpen bèle in tröp, ch'i pretànden a ògni ocaṡiån ed spieghères che cåsa la realtè la séppa, e a tèl fén i s angóssien sänza trêgua né impossébbil pietè. Ed fât, an é fårsi che pretendänd ed spieghèr con tanta preciṡiån quall che la realtè non la séppa, nuèter as comåtta int l'ûltma anâlisi al stàss gèst ch'al compéss chi al tänta ed spieghèr quall ch'äla sia? An é brîṡa l'erår insét pròpri int la dmanda in sé?
Fnémmla con äli dmandi stêrili.
La ineṡistänza dla realtè la dvänta evidänt quand äli aluzinaziån äli s câpen. Äli metâfor intrapséchiche äli colâsen e äli s confånden, tradänd la så natûra, apónt, ed sänplici metâfor, e brîṡa ed fedêl spêć dla realtè. La mänt umèna o quall ch'nuèter a ciamän acsé, l'é difâti un mêro costrót ed metâfor organizè. Típich d'una metâfora l'é la funziån ed rapreṡentèr quèl cme l'anâlogh ed quèl d'èter. Inciåna metâfora l'é dånca la realtè. Parché qualsîasi cåsa, a cui nuèter as pénsa, a bän pinsèregh, l'é esclusivamänt la metâfora ed quèl d'èter, che cåsa al in consêgua?
Mo an vlêven brîṡa fnîrla con äli dmandi stêrili?
Al srévv pió gradêvvol ocupèr al nåster tänp a asaporèr la descriziån d'un bèl pranzén culinèri o anc sesuèl, opûr gåders direttamänt al pranz o al sèss o tótt e dû insàmm o quèl d'èter ch'an m vén in mänt parché dåpotótt a i ò anca mé äli mî manî e a päns ch'an m biasimarî brîṡa tröp se sti manî äli coinvålgen la masticaziån ed magnèr e la degustaziån ed sèss, garantänd comónqued, a chiónqued tra sti réghi al vâga asorbànden al vâgo säns, che tèl magnèr e tèl sèss a i ò sänper cûra ed selezionèr con grand góst parché l'é pròpri in funziån dal góst che tèl góst al m indûṡ che a m i góst ed góst.
Am pèr ch'quasst al påsa par incû bastèr, e pûr savänd ch'quasst l'é iluṡôri opûr nå a la fénnessa qué e acsé séppa almänc par un påch.

Roberto Quaglia