incû an supôrt brîṡa i sociålogh. A m i sån méss a riflèter zénch minûd, e m'é gnó in mänt che par èser riconosó sociålogh l'é sufiziänt otgnîr un côrs ed laurea in sociologî, ważvàira avair asimilè äli noziån cuntgnó in un zêrt nómmer ed lébber prestabilé e avair pasè i eṡâm relatîv a låur (operaziån tótt'èter che problemâtica par una persåna d'inteligänza normèl) Ala fén, al titolè sociålogh an é brîṡa una persåna ch'la âbia dimostrè d'avair capé quèl a rigôrd dal cumpurtamänt dla societè, mo una persåna ch'la âbia dimostrè d'avair studiè quall che èter i an capé a rigôrd dal cumpurtamänt dla societè. La mî definiziån la psrévv sunèr un påch estreméstica, a l amétt. Avdän alåra la questiån da un'ètra angolatûra: un tîp al stûdia tótt i lébber regolamentèri dal côrs ed sociologî, al otén al så brèv certifichè ed sociålogh, dåp al scribâcia maldèster artéccol int i quèl al pastécia a vânvera con i concèt ed chi èter da ló imparè, o ancåura pîṡ al va a dîr quèlch frèṡ d'efèt in televiṡiån, o al s fa cîuder par un ân da sål in una grôta par scrîver un lîber ricerchänd sé istàss, e ecco che la så identitè ed sociålogh l'é pienamänt conclamè e da tótt azetè. In efèt, al bâsta scrîver ch'as é sociålogh in vatta al biliétt da viṡita, e quèṡi tótt i i cardaràn. Par taçitèr i incrêdol al bastarà citèr qué e là a casâz Mac Luhan e quelcdón èter ch'an sò brîṡa parché mé an sån brîṡa un sociålogh.
Pròpri parché an sån brîṡa un sociålogh, a m sån imbató in quèlch mî riflesiån che da inción sociålogh - puvrén mé - m'é mâi fén adès capitè ed sintîr, e ch'adès a ripôrt a té, chèr Maurizio Costanzo Show, e a chiónqued, tramite té, ed sti mî frèṡ mâi al fóss bersâli.
Al sóg l'é sänzz e d'aparänza banèl asè, e as riasómm in una frèṡ ch'la dîṡ tótt e la n dîṡ gnínt: "LA TELEVIṠIÅN L'É LA RELIGIÅN MODÊRNA."
Bèla scupêrta, i diràn in tanti. Mo an s fermän brîṡa in superféci, dâg mé, e analiżàndne äli implicaziån. Prémma ed tótt: a csa l'é servé, la serv e la servirà sänper, in ògni tänp e lågh dal månnd, qualsîasi religiån? Gnínt soféṡum o rispôst tortuåuṡi, par piaṡair! Una såula rispôsta cièra, sänzza, pragmâtica, inconfutâbil: "La religiån la serv a furnîr ala popolaziån i modèl comón ed cumpurtamänt."
T i pû ciamèr cme t vû: êtica, morèl, valûr ecc. La sostanza l'é la stàssa. In ògni tänp e lågh dal månnd la religiån la serv par comunichèr ala zänt cme biṡåggna cumpurtères. Chiónqued al âbia dabån fêd int la så religiån, al s cumpôrta cme la så religiån la prescrîv.
La religiån l'é indispensâbil par l'organizaziån socièl, e chi al päns al contrèri l'é un baloch e a al dimostrarò tra påch. An eṡésten brîṡa, né äli én mâi eṡisté, societè umèni sänza religiån. Ai é a rigôrd bän confuṡiån ed têrmin, parché såul äli religiån tradizionèli äli pèren incû cme tèl a chiónqued ed nuèter (mo an fó brîṡa sänper acsé; incû al cristiàn al sa ch'anc al maomettàn al gh à una religiån; sêcol fa, al non-cristiàn l'êra par al cristiàn såul un infedêl brîṡa dègn ed vîver, e difâti l'êra bän popolèr la guêra sânta, ancåura incû popolaréssima tra i islâmich) Äli religiån non-tradizionèli, invêzi, an én ancåura stè riconosó cme religiån a tótt i efèt. La pió recänt e potänta tra äli nòvi religiån non-tradizionèli l'é la Televiṡiån, e inción al n à ancåura ciapè e esprès públicamänt pîna cusiänza.
I sociålogh i blâteren a rigôrd dl'åvia consideraziån che la Televiṡiån la séppa al pió potänt strumänt ed comunicaziån ch'al séppa mâi eṡisté. Quasst l'é vaira. Mo l'é såul l'inézzi.
In tanti di paîṡ indóv la Televiṡiån pió l'é dilaghè, la religioṡitè popolèr tradizionèl la s é furtemänt abasè. Parché? Quall ch'a stâg a scrîver, cme bèle détt, an vål brîṡa èser (cme difâti an é brîṡa) un sâg̈ sociolågich in vatta ali relaziån eṡistänt tra televiṡiån e säns religiåuṡ, mo una lêtra al Maurizio Costanzo Show indóv sänplizemänt as vôlga la lûṡ dla cusiänza coletîva in una direziån fén adès påch batûda. Tanti e tröpi sumianz äli s artråven int i cumpurtamänt ed chi séppa devòt a una religiån tradizionèl e ed chi séppa devòt ala Televiṡiån, par liquidèrli cme coincidänz. Quèli sumianz? Beh, pruvän a scuvrîren quèlchidóna insàmm:

• I MODÈL COMÓN ED CUMPURTAMÄNT: Cme bèle détt, chiónqued al séppa devòt a una religiån, da låu al câva i så modèl ed cumpurtamänt. Al capita ai cristiàn, ai buddésta e ai maomettàn. E acsé difâti al capita anc ai telespetatûr: låur i cumpren i prodót pubblizizè in Televiṡiån, i cåpien äli batûd ed spîrit dai cabarettésta Televiṡîv, i gvîden l'auto con la spericolatèza con cui as gvîda in Televiṡiån (acsé cauṡänd, par eṡénpi, äli famigerè strâg̈ dal sâbet sîra), i impèren a eṡercitèr la violänza con la noncuranza con cui l'é eṡercitè in Televiṡiån (cme l'altrimänti inspieghè fenåmen dl'iperviolänza minoríl in America al dimostra), i plâṡmen äli så preferänz sesuèl in vatta al modèl dal vèst catâlogh ed sex-symbols disponébbil int l'univêrs Televiṡîv, e acsé vî.
• I DÒMM: Chiónqued al séppa devòt a una religiån, al n azèta sänza rifléter i dòmm. I devòt int la Televiṡiån, i crädden dogmâticamänt a quall ch'al vén a låur détt int al telezornèl (i pió smalizè i s cumpiaṡän ed crédder a un zêrt telezornèl pió che a un èter, mo la sostanza an câmbia brîṡa). Emblemâtica l'é a tèl propôṡit la cêlebre frèṡ, druvè par dimostrèr la veridizitè d'un'informaziån: "L'à détt la televiṡiån..."
• LA "TRANCE": Caratterésteca ed ògni fedêl durànt la funziån religiåuṡa l'é al så casc‾r in stèt ed trance. Al capita ai buddésta, ai catålich, ai islâmich e ai zulù. Al capita anc a chi l'é imêrs in un progrâma televiṡîv. Guardänd la televiṡiån as s scålga dala så realtè individuèl e al zarvèl al emétt ånd alfa (ségn inconfutâbil d'un'alteraziån dal stèt ed cusiänza). Cme in cîṡa col så dío, dnanz ala Televiṡiån as s identîfica con l'ogèt dla så veneraziån, ossî i personâg̈ Televiṡîv. Quand l'identificaziån an rîṡ brîṡa as câmbia canèl (as s volż a un èter sant), mo an s va brîṡa fòra ed cîṡa, ważvàira an s ṡmôrza brîṡa la Televiṡiån. As ricårr al zapping quand an s sa pió a che sant votères.
• AL RISPÈT DL'AUTORITÈ SAÇERDOTÈL: Qualsîasi autêntich fedêl ed qualsîasi religiån al s acostarà tremänt a chi al incârna al sémbol dal så cólt, ossî l'autoritè saçerdotèl. A osservèr i tremûr, i balbetî e la solennitè interiåura ed chiónqued as tråva a tó par tó con la så celebritè Televiṡîva preferé, an pèren brîṡa èseregh dóbbi ch'as trâta dal stàss e idêntich fenåmen mentèl.
• L'EREṠÎ: Óna däli caratterésteche ed qualsîasi religiån ch'la séppa talmänt potänta che i fedêl i n âbien un'esperiänza acsé asolûta da an èser par gnínt consapêvvol ch'as trâta d'una religiån, l'é cla ed produṡ al fenåmen dl'ereṡî, ważvàira l'impietåuṡa demoliziån ed chiónqued an dimostra brîṡa int i fât d'èseren seguèz. Al capitò - con znéni varianti - int al Catolizéṡum e int al Naziṡum, e ancåura al capita - in miṡûra diferänta - int äli nòvi religiån non tradizionèli, cme la ricêrca scientéfica, la psichanaliṡi (A ripiaiarän prémma o dåp, in quèlch ètra lêtra - opûr nå... chi al sa? - l'argomänt che anc la scienza, cme la psichanaliṡi - che scienza an é brîṡa - äli séppen, sostanzialmänt, struturè brîṡa bän differentemänt rispèt ali religiån tradizionèli.), e la Televiṡiån. Ch'al pråva al letåur, s'ali mî parål an crädd brîṡa, a fénżer con i så interlocutûr ed an savair brîṡa csa séppa al Maurizio Costanzo Show, al Telezornèl, ed an savair brîṡa chi séppen pippobaudo, mikebongiorno, mauriziocostanzo, sgarbi... Insiständ a oltranza, con chiónqued, ed an savair asolutamänt chi o che cåsa äli sudétti divinitè äli séppen, as s guadagnarà la fâma d'individui "strâmb", asocièl, ch'i fan finta d'èser mât o invêzi i al én. In curt, as s artruvarà completamänt emarginè. L'é al mèrch dl'ereṡî modêrna. Epûr, quèṡi inción ed nuèter l'à mâi vést äli sudétti divinitè con i så ûć... dal vîv! Äli aloġġen int i nåster zarvî parché a cói la så esänza in Televiṡiån, acsé cme al bån cristiàn al cói l'esänza ed Dío in Cîṡa. Parché l'esänza Televiṡîva l'é pió fâzil da cói ed cla eclesièl, in quant l'é coredè d'utmi imâgini a colûr e sån convincänt (adès anc stereo), la religiån Televiṡîva l'é drî a soplantèr completamänt cla eclesièl tradizionèl.

  La pió gròsa fôrza dla religiån Televiṡîva l'é che tótt i så fedêl - che pûr pió o manc i san csa séppa una religiån - brîṡa i an cusiänza ch'as trâta d'una religiån, e i in én dånca devòt cme ed pió an psrévnen. Con quasst an câv brîṡa concluṡiån morèl in vatta ala pió granda o pió znéna "bontè" dla religiån Televiṡîva. Bontè e Catîveria äli én categorî infîdi, ch'mâi äli riscåten unitè ed giudézzi. Indóbbiamänt i duvénn parair "catîv", ai erêtich torturè dal'Inquiṡiziån Cristièna, i saçerdòt ed Sânta Mèder Cîṡa, ch'i i torturèven brîṡa par så catîveria, mo par genuîna convinziån ch'i "catîv" i fóssen chi èter.
  La religiån Televiṡîva an é né bôna, né catîva, anc s'in låu al på èser côlt sî al Bän che al Mèl. La Televiṡiån la furnéss incû a tótt nuèter i modèl comón ed cumpurtamänt. La insêggna al valåur dl'ecologî (valåur dal tótt asänt in tótt i paîṡ indóv la Televiṡiån an l âbia brîṡa a lóng promås), mo anc al valåur dla violänza (l'é quasst par taló, mé comprais, un valåur negatîv, mo par èter un valåur poṡitîv, tant l'é vaira ch'al vén da tanti con fieretèza eṡercitè). La insêggna al valåur di dirétt civîl, mo anc al valåur di duvair consuméstich, condizionàndes a duvair consumèr, consumèr, e sänper pió lavurèr par pió consumèr. La insêggna al valåur dla lealtè spurtîva, mo anc dla gueriglia tra tifoṡerî, stigmatizàndla a parål, mo a l'istàss tänp promuvändla, faṡànden un mît negatîv dla trasgresiån. La insêggna al valåur dla solidarietè, mo anc quall dal rampantîṡum, dla richèza a tótt i còst. La insêggna al valåur dal Catolizéṡum, tgnàndes aggiornè in vatta ali oraziån papèl, mo anc al valåur d'una viṡiån esclusivamänt genitèl dal sèss, rendàndes disponébbil miglièra ed videocasét porno. La insêggna al valåur d'èser cme madreteresadicalcutta, mo anc al valåur dal consumîṡum sentimentèl a l'americèna.
  T capéss, chèr Maurizio Costanzo Show, cme äli stan äli cås? La pió granda pèrt di nåster valûr e däli nostri convinziån i s én incû furné dala Televiṡiån, pròpri cme i s êren una vôlta furné dal timåur ed Dío. Mo la Televiṡiån l'eṡésta da påch tänp, da pochéssum tänp. La pió granda pèrt di itagliàn l'é cresó sänza al timåur dla Televiṡiån, e una conversiån in etè adólta an vèl brîṡa una fêd radichè fén dai prémm ân ed vétta. I vaira e autêntich adèpt asolût ala religiån dla Televiṡiån i én såul i ragazû ch'i én ancåura drî a créser... e l'é dånca int la societè dal dmàn, quand tótt i saràn cresó fén dal'inézzi int al timåur Televiṡîv, ch'a vdrän a pîn i eclatànt efèt dla rivoluziån in ât...
  Speculèr l'é lécit, divertänt e däli vôlt duveråuṡ, chèr Maurizio Costanzo Show. Al srà in un'ètra lêtra, fårsi, ch'a m sbizarirò a speculèr in vatta a cme la srà la societè futûra, quand la Televiṡiån la regnarà sovrèna tra äli religiån dal månnd, un règn acsé asolût che i sudét i i obbediràn cieghamänt, con devoziån pèra a cla che èter sudét, in èter tänp, i nudrénn vêrs al så rà, al så pèpa, o vêrs al strión dal vilâg̈. Consiänt såul dl'incolmâbil diversitè gerârchica ch'la i separarà dai så nåv dío.

  Roberto Quaglia

  ---