t at rénd cånt che qualsîasi cåsa, ciapè in sé, la gh à säns såul limitatamänt? An ai é cåsa ch'an séppa profondamänt pèrt ed quèl d'èter. Ciapän una furmîga. Da tótti äli pèrt t la guèrd l'é indóbbiamänt una furmîga. Gnínt ed dṡvêrs da una furmîga. Datócc' t la métt, äla la svolgiarà sänper äli så funziån ed furmîga. Epûr, s'an t limit brîṡa a un'osservaziån superficièl, una furmîga an é såul una furmîga, mo anc una znenéssima pèrt d'un furmighån. S't ciâp la furmîga iṡolè, e t la métt in una cambra vûda, la farà quall ch'la farévv qualsîasi furmîga cîṡa in una cambra vûda. Mo s't ciâp la furmîga, e t la métt in un furmighån, la farà quèl ed dṡvêrs da tanti däli ètri furmîghi. Dventänd pèrt d'un furmighån, ch'la al våla o nå la furmîga la asómm un så rål e una så funziån, ch'i trascänden äli så primèri ativitè ed furmîga individuèl, e ch'la la farà cumpurtèr in un môd ûtil a l'economî dal furmighån pió che a cla ed sé. La furmîga an eṡitarà brîṡa a sacrifichèr la så stàssa vétta, se quasst al srà d'utilitè al furmighån. "Eråiṡum", in st'câṡ, l'é un concèt fòrviànt. Quall ch'in vatta ala furmîga int al furmighån al âgéss, sänplizemänt, l'é la potänta fôrza d'una necesitè ch'la trascänd äli necesitè dla furmîga sìngola: la superiåura necesitè dal furmighån.
Be', tótt st'gêner ed cås al capita anc con i èser umàn.
Par quant a s sfurzän d'èser egoésta, äli lażż an scrétti dal furmighån äli sovrâsten la nostra eṡistänza e äli la influenzen par tótta la nostra vétta.
Mo cme l'é fât al furmighån umàn? Ai n é ón sål? Ai n é pió d'ón?
Par rispånder a sta dmanda a duvän imaginèrs ed vàdder al nåster furmighån dala pió granda distanza possébbil. Dånca a muntän in vatta a un space shuttle mentale e mettäns in årbita, datåren ala têra, e guardän sta maeståuṡa bâla âżura ch'sänza prassia la żîra e la żîra... l'é tröp maeståuṡa, alontanäns un påch... Ecco, adès l'é pió znéna e sänza pretaiṡ. Be', eccons qué! A sän extraterèster ch'i én drî a guardèr sta balén'na sperdó int al còṡum cuêrta da un putifêri ed bestiolén'ni. Prémma scupêrta: al Gran Furmighån Terèster al comprànd tótti äli bêsti dal månnd, e la pió granda pèrt d'individui (a ûć e cråuṡ pió dal 99%, a crädd, s'as ecetuen i batêri) i én insèt. A pèrt l'eṡénpi däli furmîghi, di insèt an s in frêga gnínt e dånca ciapän in consideraziån såul i èser umàn. Faṡänd finta ed brîṡa vàdder tótt chi èter animèl (e piânti) ch'ai é, ecco che da luntanéssum, con ûć da extraterèster, a vdän sta ruotànt bâla âżura in vatta ala quèl i s âgiten, sänza viṡébbil säns, zénch milièrd abondànt ed puntén, ognón di quèl asè cunvént d'èser una persåna.
Ecco dånca al Gran Furmighån Umàn.
Avṡinäns drâsticamänt, voländ datåren al glåbo a såul dîṡméla mêter ed quåta. Ecco ch'al Gran Furmighån Umàn al s framänta in miglièra ed subfurmighån, äli zitè. A s avṡinän ancåura e a survolän una zitè a vål d'elicòter. Al furmighån an s framänta pió in môd rilevànt. Äli zitè äli én dånca i vaira furmighån int i quèl la pió granda pèrt ed nuèter la vîv. La dmanda l'é: quanto al âgéss al Furmighån dal quèl a sän pèrt in vatta a quall ch'a ciamän al nåster lébber arbétri? In quala miṡûra a sän ṡ-cièv däli superiåuri eṡigänz dal nåster Furmighån? Cme al âgéss al Furmighån int i nåster confrónt? Mo... agisce? E che diferänza ai é tra un Furmighån e un èter (ważvàira tra dû dṡvêrs nóclei urbàn?), par quall ch'al riguèrda l'aziån ed låu vêrs ed nuèter?
Introduṡän una noziån dla quèl påch e sänper a spropôsit as parla. Al pèr ch'al séppa stè dimostrè che la telepatî l'eṡésta. An al savîv brîṡa? An v lasè però brîṡa trèr in ingân dal pió difûṡ preconzèt ch'al zîrcola in vatta ala telepatî, e ważvàira ch'äla la séppa un fenåmen dal quèl nuèter as påsa o as dâga adèrsen o adiritûra ch'as la påsa eṡercitèr o esperîr volontariamänt. Tótti putanè, mettîvel bän in tèsta. La telepatî la va intaiṡa cme "comunicaziån a distanza tra dû o pió zarvî", arcurdàndes che par "comunicaziån" an intendän brîṡa ch'as dâga par fôrza instaurèr di discûrs, mo ch'sänplizemänt ai séppa un flóss, par quant znén, d'informaziån. Ebén, al pèr ch'al séppa possébbil miṡurèr, in un zarvèl, znéni modificaziån dl'ativitè elêttrica quand ón o pió èter individui umàn (provést ed zarvèl) i s tråven qué vṡén. Quasst al significarévv ch'al zarvèl umàn al "s adà" s'ai é un èter zarvèl umàn lé vṡén, anc se "nuèter", consientemänt, an s adän brîṡa ed gnínt. Quasst al significarévv ch'ai é un scâmbi d'informaziån, anc s'asè znén, tra i dû zarvî, ossî un vìngol telepâtich. Al fât ch'an s séppa ancåura riuscé a spieghèr cme têcnicamänt al capitarévv tótt quasst, an anóla brîṡa al fât che "tótt quasst" al capitarévv. An é dal tótt ilécit ipotizèr ch'tèl inviṡébbil nèss tra zarvî i psén èser anc abastanza inténs e âgér anc a granda distanza. L'é asè ed frequänt dè al câṡ ed persåni ch'äli "sénten", anc a granda distanza, la môrt ed chèr congiónt. Al sovranaturèl an gh intra brîṡa (parché par definiziån al sovranaturèl an eṡésta brîṡa, e såul un såcc o un ignorànt al på crédder differentemänt). Al gh intra eventualmänt såul la comunicaziån a distanza tra zarvî. La telepatî. Ch'uṡualmänt la restarévv al di såtta dla nostra såglia ed cusiänza, fòra che in ecezionèl câṡ, int i quèl, con grand stupåur, quelcdón al s in adà.
Parché ògni furmighån al gh à caratterésteche e eṡigänz ch'äli trascänden la mêra såmma däli caratterésteche e eṡigänz däli furmîghi ch'al compånen, an m pèr brîṡa aṡardè supån che anc ògni Furmighån Umàn (ògni zitè) al âbia da avair caratterésteche e eṡigänz ch'äli âbien da trascénder la mêra såmma däli caratterésteche e eṡigänz däli furmîghi umèni (i citadén) ch'al compånen.
Al fât l'é che mäntr a truvän asè fâzil descrîver sti fenåmen analiżänd un furmighån ed furmîghi (o in gêner qualsîasi organîṡum complès, al cui funzionamänt globèl al trascänd la såmma di funzionamänt di sub-organîṡum ch'al compånen), a fän fadîga a aplichèr i stàss validéssum ragionamänt al Furmighån Umàn, ważvàira chal sistêma complès int al quèl a sän nuèter a èser i sub-organîṡum ch'al compånen.
Tröp complichè?
Tentän alåra ed saltèr a pî pèra tótti äli pûr interesantéssimi disertaziån contestuèl, dègni ed pió âmpia sêd, e concenträns in vatta al nòzzol ed quall ed cui adès as intendêva disquiṡîr, dänd par acuiṡé äli preṡónti premàsi scientéfichi däli quèl l'é stè apêna dè såul un fuggêvvol e minimèl acèn.
Äli zitè äli én organîṡum vîv, ch'äli stan a nuèter citadén cme l'èser umàn al stà ali zêllule ch'al compånen. Ògni zitè l'é dṡvêrsa däli ètri, cme ognón ed nuèter l'é dṡvêrs dai èter èser umàn. Ai é tanti funziån in comón. Ai é diversitè anc clamoråuṡi. Quèlch òmen i én atlêtich e in perfèta salût, èter obêṡ e malaténz. Quèlch zitè äli én pîni ed vétta e in cuntinua cräsita, ètri äli én malè e destinè a ruvén'na.
La zitè l'é furmè dala mótua interaziån (anc telepâtica?) ed tótt i zarvî umàn ch'in låu i s tråven, mo cme ògni organîṡum complès, la zitè l'é pió dla såmma ed låur.
Ògni zitè la gh à äli så eṡigänz. I citadén i vénnen dala zitè druvè par asålver ali så eṡigänz. Parché äli zitè äli én dṡvêrsi óna dal'ètra, nuèter as s sént differentemänt a secånda ch'as séppa int l'óna o int l'ètra.
Ògni zitè la gh à cme una så âura pséchica, dla quèl as entra a fèr pèrt entränd in zitè. As in vén fòra, evidentemänt, gnàndne fòra.
I problêma ed cui una zitè spass la t cârga an én brîṡa tå. I én dla zitè. S't scâp, s't abandån cl'ûrbe, spass i problêma an t sêguen brîṡa, parché an êren brîṡa tå. Al stâch al på èser anc clamoråuṡ. Int l'åurel dal suicédi in una zêrta zitè, t at sèlv e t arnâs andänd in un èter lågh. T rinónzi a èser l'ingranâg̈ ch'ala zitè l'êra ûtil ch't fóss, logoràndet e faṡänd scênpi ed té, par andèr in èter lågh a èser un ingranâg̈ pió cånson a cäli ch't riconéss èser äli tå peculiaritè. Par un'ètra persåna al srà invêzi al contrèri. Contänt d'èser l'ingranâg̈ ch'ala zitè ai convén ch't séppa, t stè bän indóv t î, e t stè mèl apêna t at in vè.
Ògni zitè la gh à una så identitè, ch'an vîv brîṡa int i så edifézzi e int äli mêri fâzi di så abitànt, mo int l'atmosfera prodótta dala mótua interaziån ed tótt quall che la zitè la âbita, dånca in prevalänza di èser acsé détt umàn.
Al stàss discûrs e äli stàssi dinâmiche äli vâlen oviamänt par tótt i tîp ed ragrupamänt umàn. Däli famajj ali naziån ai ragrupamänt ed naziån. Mo ed quasst a n parlarän un'ètra vôlta, opûr nå.
Tótt st'discûrs l'êra un môd asè sofistichè par arivèr ala diciaraziån arbitrèria (mo brîṡa tröp) che mäntr Praga, par eṡénpi, l'é una zitè evidentemänt bèléssima indóv as stà mediamänt bän, Gènova l'é una zitè evidentemänt moribånda indóv as stà mediamänt mèl.
Tótt quasst l'é vaira, o fårsi nå, mo al sunèva bän, opûr nå, e dånca a l'ò détt o méi a l'ò scrétt.

Roberto Quaglia