l'é ed môda l'oråur, purché al séppa par finta. Méi s'l'é reèl, mo sänper par finta. Vîva al racapriciànt, purché as âbia certèza ch'al séppa par finta. As s divertéss a spaventères dabån in virtó ed cauṡ veroṡémil, mo fénti.
As s câla int l'angòssa d'un film dl'oråur, indóv tótt i protagonésta i vénnen squarciè par finta dabån. As s nudréss d'un telezornèl ch'al s vòmita int i ûć äli scêni ed èter protagonésta, squarciè sta vôlta dabån, mo par finta. I môrt vaira dal telezornèl i al én par finta, difâti al bâsta cambièr canèl e låur i sparéssen, asolutamänt e par sänper, dali nostri vétt, indóv acsé a scuvrän ch'an êren mâi cumparé dabån, mo såul par finta.
As s câla in qualsîasi versiån ed fént oråur con una pasiån che i òmen däli vôlt i ciâmen morbåuṡa. In realtè l'é la pasiån ed chi al impèra l'oråur atravêrs så rapreṡentaziån ireèli, par méttres bån ed méi afrontèrel quand mâi al s preṡentéss al nåster cospèt col så spietè câregh d'efetîva realtè. As s alêna a l'oråur vaira, ch'furtunatamänt ed rêr al s tåca, imedeṡimàndes int l'oråur fént fintéssum di film pîn ed mòster improbâbil, e in quall vaira, mo fént par nuèter, di telezornèl pîn ed mòster probâbil.
Mo aséster a tèl rapreṡentaziån d'oråur l'é tótt sumè eṡercézzi alquant pasîv. As impèra a bâs livèl, parché tótt quall ch'al teleṡberlûṡ al s insêggna l'é a bâs livèl. Par méi capîr l'oråur, e èser prånt a fronteggèrel quand al mâi al s duvéss ciapèr ed mîra, l'é pió ûtil druvèr la så imaginaziån. In efèt, l'é sänper pió ûtil druvèr la så imaginaziån invêzi al televiṡåur par imparèr, capîr, sintîr, apreżèr o dispreżèr quèl. Par vazinèr sé istàss dai réṡich ch'l'oråur vaira al cumpôrta, biṡåggna prémma ed tótt an avair brîṡa pòra d'imaginèrsel. As câva sodisfaziån dai film dl'oråur e dai telezornèl (chi an cavéss brîṡa sodisfaziån an i guardarévv brîṡa, l'é åvi) pròpri parché låur i s sostituéssen a nuèter int la responsabilitè ed zêrner quèl oråur imaginères. Al afiåura in nuèter cme un säns ed cålpa, a imaginèr in propi i oråur ch'an deṡiderän brîṡa par la vétta nostra e par cla ed chi èter. L'é un säns ed cålpa fòra lågh, duvó al nåster timåur ch'imaginèr un oråur al påsa indûṡer a comåtterel, quand l'é spass invêzi vaira al contrèri.
Ciapän alåra in consideraziån l'idê d'impalèr al nåster gât ed cà o al nåster canén. Puvrét, cme i sofrirévnen. L'idê la s ûrta, e alåra a insistän imaginänd al contrèri ed quall ch'a s vén istintîv, ważvàira ed méttres a rédder con profånd sâdich piaṡair dnanz a l'agonizànt nåster teṡorén domêstich, e pròpri quand la comoziån la s indurévv a fnîrla ai spudän invêzi in fâza, al nåster påver cucciolén ch'acsé tant al s à sänper vló bän, strapàndegh i pî ón a ón e dänd fågh ala så cåda imbevó d'âlcol. L'é un pinsîr påch gentîl. Mo as på fèr ed méi. A psän imaginèr un regâl ed compleân dal tótt particolèr par la nostra chèra nôna, ch'quand a êren znén la s cuntèva acsé bän äli fôl, o par al nåster amè nunén. Con la scûṡa ch'l'é al så compleân a i leghän a una cadrêga par żûgh, e quand i s aspèten ch'ariva al regâl a i inietän invêzi a ripetiziån âqua salè bulänta dänter al nèṡ, brîṡa sänza avairi prémma acuratamänt imbavaglè. Dåp, quand l'atmosfêra la s é scaldè abastanza a fän entrèr in cà la znéna banda ed pastûr stupradûr ch'a i ò reclutè dåp lónghi ricêrch, individui tänprè da ân ed cåit con pigàur e galén'ni, e quand låur i s dan da fèr con i nåster påver nån nuèter a gh avän al bån góst d'immortalèr ògni detâli con la nostra znéna telecâmera, refaṡänd sóbbit dåp arvàdder ai estenuè nån al filmè däli så involontèri prodèzz, informàndi par coretèza che mediànt un espediänt têcnich a sän colegè con l'antêna condominièl in vatta ala frequänza giósta, acsé che tótt al palâz al i stà adès amiränd al påst ed RAI UNO. Vländ eṡagerèr a psrén immétter i fotogrâma miåur in vatta al circuît telemâtich ed INTERNET, mettàndi acsé a disposiziån ed vint miliån ed utänt in tótt al månnd. Mo a fôrza d'eṡagerèr l'oråur bän prèst al s trasfôrma in umoréṡum naigher, e an fa pió al stàss efèt.
Quelcdón al psrà scandalizères, pinsänd ch'un èter al påsa oṡèr pinsèr quèl dal gêner. S'l'é par quasst a pås oṡèr pinsèr bän ed pîṡ, mo an vlêva adès dimostrèr quant mé a séppa bån d'imaginèrum d'orébbil. A vlêva métter in evidänza al fât ch'imaginèrs da sål i oråur l'é un'evoluziån rispèt al gèst ed guardèrs i oråur in un film o int al telezornèl. As s stupéss di oråur eṡibé in un film ed Dario Argento & Colleghi e as s stupéss di oråur eṡibé in un telezornèl par la mancanza d'imaginaziån ch'a tradän a an imaginèrs brîṡa par cånt nåster quall ch'al regésta dal film l'à invêzi savó imaginères e quall ed ripugnànt ch'i giornalésta marpión i én riuscé a scuvrîr in gîr par la societè.
L'oråur al atîra parché al eṡésta e parché dâto ch'al eṡésta biṡåggna savairsen difànder. An al s cgnóss veramänt infén ch'an al s incåntra brîṡa. Mo as s avṡéna a cgnóserel osservänd i eṡénpi ch'i film e i telezornèl i s furnéssen, opûr druvänd la så imaginaziån. Quant pió as s é avṡinè a cgnóserel, tant pió as é bån ed fronteggèrel quand al s tuchéss direttamänt. A quasst i servéssen i film dl'oråur, la violänza in tivó, e i telezornèl. A quasst al serv, bän ed pió, l'imaginaziån, par chi la sa druvèr. Imaginèr l'orébbil, savänd ch'l'é orébbil, in tótt i så detâli, al s furnéss un bån potenzièl ed difaiṡa cånter ed låu.

Roberto Quaglia