A t spediss incû la mî acsé détta ûltma fadîga (in realtè l'é tótt'èter che ûltma, sätta tótt i pónt ed vésta: dal mî pónt ed vésta, difâti, la mî ûltma fadîga l'é in st'istànt al gèst ed scrîvret sta lêtra). A t spedéss al mî ûltum lîber rumèn, ch'am piaṡrévv gnîr a fèr cgnóser int la tå trasmisiån, o méi, int la trasmisiån ch'té t î. Cme t psrè vàdder, al mî ûltum lîber rumèn l'é rumèn in tótt e par tótt. Såver tótt äli parål ed cui l'é tótt pîn äli én rigorosamänt rumèni. Äli frèṡ pûr, acsé che lżänd äli parål tótti ed fîla äli an anc un utmi säns compé tótt rumèn. Anc al romànz l'é rumèn. Äli frèṡ rumèni, difâti, äli én ordinè in una spezièl sequänza secånd cådiz internazionèl adotè da tótt i paîṡ oçidentèl o lievemänt orientèl, par cui lżändli secånd tèl sequänza standard as acéd al romànz ch'äli frèṡ äli costituéssen. Romànz tótt rumèn, apónt. Dåp ai é la cârta, rumèna anca äla e as vadd, típicamänt cuêrta d'inciåster típicamänt rumèn anca ló.
Chèr Maurizio Costanzo Show, a t spediss dånca al mî ûltum lîber rumèn, ch'al va indóbbiamänt fât cgnóser int la trasmisiån ch'té t î. Al fât ch'al séppa un lîber rumèn, aparentemänt un ṡvantâg̈, in Itâglia, al s rivêla invêzi, a un'anâlisi apêna pió atänta, un grandéssum vantâg̈. Tant par tachèr l'é eṡåtich e originèl. Quèl itagliàn al posêda bèle int la så librarî un lîber acsé intensamänt rumèn, con parål, frèṡ, romànz, cârta e inciåster rumèn? L'é dånca al mî lîber rumèn una novitè asolûta int al nåster paîṡ, suscetébbil dånca d'incontrèr un grandéssum suzès. Al mî lîber rumèn al gh à dåp un secånd vantâg̈: l'é stè scrétt da un itagliàn, ważvàira da mé. I itagliàn i tänden a apreżèr chi èter itagliàn, parché i i arcôrden ch'i én itagliàn anca låur, e quasst, dal pónt ed vésta d'un normèl itagliàn, al pèr cme una furtóna e un vantâg̈. Insåmma, al mî lîber rumèn al adescharà i itagliàn anc con un påch ed sàn nazionalîṡum parché, nonostànt al séppa rumèn, al merit d'èser stè scrétt l'é tótt d'un itagliàn cme låur.
Dåp ai é al discûrs prêzi, ch'l'é rumèn anca ló. St'mî lîber rumèn al còsta såul 2800 lîr. Pûr eṡändegh dänter bän 100.000 parål rumèni, al så còst, eṡänd rumèn, al på gnîr cuntgnó al prêzi ed dû cafà, 2800 lîr. Chi mâi an s cumprarévv un mîtich lîber rumèn al prêzi d'un cafà itagliàn?
Mo al vantâg̈ principèl dal mî lîber rumèn l'é che, eṡänd tótt scrétt in rumèn, al cumpradåur itagliàn an gh à la ménima possibilitè ed lèzerel. Quasst l'é quall ch'al farà dal mî lîber rumèn al suzès editorièl dl'ân. An s cumpren difâti i lébber par lèzerli, cme al famåuṡ "Pendolo di Foucault" ed Umberto Eco al dimostra (inción ed chi ch'i al cumprónn o i ricevénn in regâl mâi al al lżò). Al mî lîber rumèn, furnänd al så mîṡer prêzi ed 2800 lîr la garanzî ed brîṡa psair gnîr lèt, al ufréss al cumpradåur la garanzî totèl ed brîṡa sofrîr int al futûr d'inción säns ed cålpa par an avair lèt al lîber. T capéss la conveniänza, chèr Maurizio Costanzo Show? Cumprèr un lîber ed Umberto Eco par an lèzerel al còsta pió ed 30.000 lîr e ai é l'efèt colaterèl dal pió o manc vâgo säns ed cålpa par al fât ch'an s al lêż brîṡa. Al mî lîber rumèn al ufréss al stàss servézzi a 2800 lîr, includänd int al prêzi un inegâbil eṡotîṡum e un'aziån protetîva cånter al logorî di säns ed cålpa.
E dåp ai é al vantâg̈ ed fèr bèla figûra con eventuèl ûspit rumèn. A tótt, prémma o dåp int la vétta, ai capita d'avair di ûspit in cà. In st'época ed grandi migraziån as s imbât sänper pió spass in quèlch forestîr. La pió granda pèrt däli vôlt as trâta d'un turéssta todèsch o maruchén o senegalaiṡ. Se a un ûspit todèsch a ufrî una bira todèsca, ai farî sicûr piaṡair mo an al stupirî brîṡa; a vivän difâti int al marchè comón. Se a l'ûspit senegalaiṡ a mostrè orgogliåuṡ al våster elefantén ed lggn naigher senegalaiṡ non an i farî sicûr inción piaṡair (s'an avéssi brîṡa bèle avó l'elefantén av l avrévv vindó ló) e gnanc al stupirî brîṡa; quèṡi tótt i itagliàn i an uramâi in cà un elefantén senegalaiṡ. Mo s'av capitéss d'avair un ûspit rumèn, ecco ch'al våster investimänt ed 2800 lîr improvîṡamänt av frutarévv l'adizionèl prestîg dla persåna coṡmopolita e cålta a livèl internazionèl. Dåp tra l'èter al romànz cuntgnó int al lîber l'é bän bèl e al våster ûspit rumèn av al confermarévv, par la våstra ulteriåura sodisfaziån d'avairel a så tänp cumprè.
T capéss, dånca, chèr Maurizio Costanzo Show, parché l'é acsé impurtànt ch'té t at adåpra ed fèr cgnóser al mî lîber rumèn?
La så bèle notévvol pregevolèza l'é ala fén raiṡa sublîme da un aparänt paradòs: al mî lîber rumèn al eṡésta in rumèn, mo brîṡa in itagliàn, pûr avändel mé regolarmänt scrétt in itagliàn. St'fât al rénd l'ogèt ch'a t ò adès mandè prêggn ed significhè ulteriåur ch'a mé i sfåġġen, mo ch'acsé an faràn brîṡa a té, foriêr in pió ed queṡît emblemâtich o ètra sémil mercanzî ed pública utilitè. Al paradòs l'é oviamänt såul aparänt, parché pûr an eṡiständ dal mî lîber rumèn al corispondänt clån itagliàn, ai n eṡésta tótavî al manoscrétt. La natûra puramänt aparänt dal paradòs l'é d'èter cânt risarzé dal'eṡistänza, drî al eṡénpi dal mî lîber rumèn ch'a t ò mandè, d'un fenåmen ch'am riguèrda asè pió vèst e clamoråuṡ ed st'sìngol câṡ. Inciåna däli mî åper magiåuri l'é difâti edé in Itâglia, mo quèṡi tótti, tra påch, äli al saràn a l'èster. Èter utmi lébber ilegébbil, dånca, par i cumpradûr itagliàn ed lébber, ch'colezionänd int i så salòt äli mî åper in eṡéli i psraràn dères una spruzè ed cultûra internazionalésta, par l'alegrî di så eventuèl ûspit forestîr, e al rispèt e l'invidia ed chi itagliàn. .

Roberto Quaglia