‹ Index situs · Musei vestibulum · repertum restitutum
Cogitatio Stochastica
a Roberto Quaglia
VETUS FICTIO SCIENTIFICA VETUS
ET NOVA FICTIO SCIENTIFICA VETUS

Robertus Quaglia, scilicet fictionis scientificae patriae nostrae repraesentans extra fines notissimus et in Italia ignotissimus, pergit tot quaestiones ponere et omnia responsa recusare. Ugo Malaguti de eo dixit: "genius est".

Erat olim nova fictio scientifica nova, et inter fictiones scientificas, erat unica quae aderat, paulum ut Adam ante quam Deus, in vena malitiarum, ei rifilaret Evam paratam se seduci a serpente. In principio, tunc, fictio scientifica esse poterat tantum nova, vel circa illuc. Ut scimus, fictio scientifica se distinguit (si prorsus volumus eam distinguere) ab aliis venis litteraturae, in virtute evidentis captionis conscientiae, qua intexti sunt trama et eventus narrationis, quod mutatio contingentiarum reddet futurum speciei humanae valde diversum a praesenti quod cognoscimus. Verbis paucis, in fictione scientifica momentum actionis plerumque motum est in futurum, ubi vigent realitates evolutae respectu illis praesentis, ita ut scenarium sit tamen semper cohaerens, plausibile et verisimile. Statim producta, bona fictio scientifica non continet absurditates. Omne elementum fructus extrapolationis monstrare debet se in debito habere notiones hac de re maturatas ab humanitate usque ad momentum in quo auctor scribit suum fragmentum. Usque ad annos quadragesimos circa, ut exemplum demus, erat persuasio praevalens in ambitibus scientificis Martem hospitari vitam extraterrestrem, vel eam hospitasse in praeterito. Talis notio erat fructus erroneae interpretationis de bene visibilibus "canalibus" Martis, tamen agebatur de Veritate Scientifica, eadem Veritate quae hodie nobis explicat foramen ozoni (numquid aliquis eum umquam vidit propriis oculis? et tamen nemo dubitat eum adesse) et nobis garantit Lunam non habitari a lunaticis. Non est indignandum, igitur, neque mirandum, si plurima fictio scientifica producta illis annis daret pro certo exsistentiam Martianorum in Marte. Illa aetate, haec erat fictio scientifica nova et plausibilis, perfecte credibilis a quocumque optimam haberet eruditionem scientificam. Cum postea Veritas Scientifica negavit ideam Martianorum in Marte, et aliqua sonda missa illuc confirmavit substantialiter novam thesim, repente omnis fictio scientifica scripta annis praecedentibus, in qua fiebat mentio Martianorum, fiebat - bona pace auctorum - prorsus inverisimilis. Ea igitur repente non narrabat amplius de futuro possibili et verisimili, sed de futuro impossibili et inverisimili. Nos scimus differentiam inter fictionem scientificam bonam et illam malam stare prorsus in facto quod prima tractat plerumque de situationibus possibilibus et verisimilibus, etsi alienis respectu contingentiis praesentibus, dum secunda non assequitur vitare incurrere in situationes impossibiles et inverisimiles, incidentia ex quibus emergit, praepotenter, ignorantia auctoris respectu cognitionibus lectoris. Estne tunc omnis fictio scientifica in qua de Martianis loquitur "mala fictio scientifica"? Responsum est non. Agitur contra de fictione scientifica vetere. Cum ea scripta est erat perfecte sensatum supponere exsistentiam Martianorum, igitur legitimum eam dare pro certo sine nimiis explicationibus. Res diversa esset evolvere tale subiectum hodie. Totalis ignorantia auctoris esset prima evidentia quae se offerret cuicumque lectori non prorsus imprudenti.
Pervenimus igitur ad constatationem quod unica res quae distinguit fictionem scientificam veterem ab illa mala est momentum historicum in quo ea scripta est. Est aliquid quod in hoc ratiocinio non quadrat. Exemplum demus: si ego hodie me pono ad scribendam optimam fabulam, in qua tamen ignoro exsistentiam microprocessorum pro computatris, et loquor contra de immensis calculatoribus valvularum (id fecit Asimov in suo praeclaro opere Ultima Quaestio), aliquibus astronautis facio facere iter in missili, eis consentiens svolare per spatium miliardis chilometrorum per secundum (ni fallor, P.J. Farmer fecit prorsus quiddam analogum in optimo Venus in Conchilia), deinde subdole extrometto repente unum ex protagonistis e navicula, ubi in vacuo cosmico, induens tantum maglioncinum cashmere, vix non moritur assideramento et se salvat retinens spiritum usque ad cum amici eum piscantur eum reportantes in extremis intra naviculam (sub forma gag porcheria talis generis excogitata fuit a Douglas Adams in suo best seller Dux Galacticus Autostoppistarum) et fortasse, ab aliqua parte, explosio bombae atomicae innescat catenam reactionis quae transformat planetam in stellam (per multos annos Einstein revera timuit primam bombam atomicam huiusmodi finem facturam Terrae nostrae), liber meus erit liber fictionis scientificae "bonae" vel "malae"? Difficile est bene respondere huic quaestioni. Personaliter, propendo pro thesi quod tali in casu scriptus esset optimus (si fabula in se pulchra esset) liber pessimae fictionis scientificae.
Fictio scientifica, igitur, iudicabilis est solum sciendo quando scripta sit. Pessima fictio scientifica hodierna, scripta temporibus Verne, esset probabiliter praeclarum opus impensabile, sicut Sponsi Promissi, scripti hodie, numquam invenirent editorem, neque essent ne adhibibiles quidem ad trahendam ex eis telenovelam ullam.
Pulchrum et turpe, ut faciamus despectum iis qui obsessi sunt necessitate ordinandi omnia secundum haec duo antiqua et popularia criteria, se revelant semel iterum categoriae prorsus relativae.
Aspectus super quo operae pretium est diutius commorari, tamen, est ille bonae fictionis scientificae veteris. Futura quae ea delineat, antiqua et non amplius valida competentia, habuerunt olim plenam verisimilitudinem. Ea fuerunt quodam sensu futura "viva", quoniam nihil, in statu cognitionum cum ea cogitata sunt, capax erat demonstrandi ea verificari non potuisse. (loquor, scilicet, per approximationes; re vera, omnis theoria scientifica contestari potest quolibet momento, maiore vel minore pertinentia, igitur quaelibet idea extrapolationis fantascientificae est eo magis demolibilis a bono docto pignolo) Possemus definire Futurum Vivum ut futurum onustum proprio potentiali verificationis. Talia Futura Viva, cum transcursu decenniorum et emergentia incredibilis quantitatis novarum notionum, progressive senuerunt et decesserunt, in parte vel integre. Legentes plena cognitione causae maximam partem fictionis scientificae qualitatis dimidii saeculi abhinc (et totalitatem illius mediocris), fataliter intellegimus futura tunc delineata, in parte parva, media vel totali, non amplius valere. Non sunt amplius credibilia. Nobis impossibile est suspendere credulitatem nostram respectu ideae quod ea possint olim verificari. Fictio scientifica vetus exhaurit ita proprium potentiale verificationis, vel illud futuri quod ea narrat, quod re vera est eadem res. Si de eo cogitatur, est res satis terribilis. Authenticus spiritus fictionis scientificae se annidat prorsus in capacitate hallucinandi futura credibilia et plausibilia, qua sublata... quid remanet? Id quod pulchrum est remanet pulchrum... vel contra non?
Hic nos incamminamus ad nos infognandos in indecoroso ginepraio definitionum. Nihil stultius et humanius adest quam quaestio nominis ad assignandum alicui rei fine intellegendi quid sit. Sed nos cum simus - heu nos - humani, pergamus etiam cum futili audacia per talem incresciosam viam. Cum potentiale verificationis futuri delineati a quadam fictione scientifica moritur, ea non fit, postremo, mala fictio scientifica, sed Fantasy Involuntaria. Id scilicet opinabile est, et ego ipse id opinor mecum dum sic dico. Factum stat quod fantasy - sic mihi dicunt - non praetendit delineare futurum plausibile, sed scenarium cohaerens respectu certis regulis arbitrariis fixis maiore vel minore estro pro libitu auctoris. Cum fabula fictionis scientificae senescit, leges scientificae acceptae ut postulata ab auctore perdunt validitatem scientificam, se transformantes spontanee in regulas inventas e sana planta (parum refert quod inventioni contribuerit etiam reliquum humanitatis, praebens auctori illas regulas phantasiae initialiter habitas leges vel validas theorias scientificas).
Re vera, cogitando sic notatur quomodo quaelibet historia fictionis scientificae, prius vel posterius, ineluctabiliter, fataliter, destinata est se transmutare in Fantasy Involuntariam. Agitur utcumque saepe de fantasy notabilis qualitatis, cum pro concertatione regularum phantasiae secundum quas omnia accidunt se adoperaverint hordeae diligentium scientificorum contemporaneorum auctori, etsi ipsi persuasi se forgiare contra authenticas veritates scientificas vel hallucinationes similis generis. Talis Fantasy Involuntaria, tamen, monstrat se esse perparvam rem in comparatione cum futura Fantasy Involuntaria, scilicet cum Nova Fictione Scientifica bona. Quid vult dicere haec omnia? Perparum, vobis affirmo. Cum nos accanimur ad volendum definire res, iuste punimur reductione significatuum.
Res ridicula - ne eam tragicomicam considerare velimus - est quod bona fabula fictionis scientificae, cum morte Futuri quod ea delineat, plerumque incrementat proprium successum publici. Sumamus Asimov, exemplum commodum quatenus exemplare et praeterea cognitum ab omnibus. Pulcherrimi libri fictionis scientificae Asimov, scripti annis 40 et 50, hodie vendunt miliones exemplarium et incassant miliarda. Aetate in qua Asimov eos scripsit, quamvis ei apprecati essent a compluribus lectoribus, non producebant nisi minima in parte pecuniam qua Asimov necessitabat ad supervivendum. Opus fuit 17 annis, post sua exordia litteraria, priusquam libri eius inciperent ei dare quod manducaret, adeo verum est quod annis sexagesimis et septuagesimis, praeter aliquam exceptionem, Asimov desiit per viginti annos scribere fictionem scientificam, resumens tantum primis annis octogesimis, sub pressione editorum, quoniam praecedentes eius fabulae, senectae viginti annis, ceperant incassare saccum nummorum, nunc quod futura quae eae delineabant perdiderant magnam partem suae plausibilitatis. Adhuc hodie, ubique, invenietis suam celeberrimam (et reapse optimam) trilogiam Fundationis, (tres volumines originales; deinde adsunt etiam omnes sequelae) in qua tamen eminet incredibilis absentia formarum vitae extraterrestris ex nostra integra galaxia (ipse Asimov, tempore abhinc, calculavit in milibus et milibus corpora caelestia in nostra galaxia super quibus vita debet se evolvisse), curiosa inexsistentia computatrorum, sconcertans unitas linguistica in galaxia milionum planetarum habitatorum separatorum aliis ab aliis millenniis, et cetera et cetera. Haec omnia, nihil tollunt Asimov. Valor eius fuit scribere id quod scripsit cum id scripsit. Valor Magnorum residet prorsus in hoc. Humanitas arrancat in mora, sufflans ingrata proprios miasmos super genios qui aperiunt novas vias pro ea, recognoscens pro vivo aliquid solum postquam mortuum est. Pro eo quod ad fictionem scientificam attinet, cum genialis Futurum Vivum revera vivum est in aliqua fabula, humanitas incapax est habendi relationem cum eo. Cum talis fictio scientifica senescit et eius futurum moritur, humanitas lente et cum disgustosa necnon ignobili praesumptione incipit eam decantare quasi adessent illae virtutes quae modo desierunt adesse. Haec debitissima polemica versus humanitatem posset fortasse videri extra locum, hoc in contextu, praesertim alicui qui - ob deficientiam personalem - perparum capax esset distinguendi inter se et reliquum humanitatis. Garantio tamen id nequaquam esse extra locum. Est humanitas quae per propriam naturam stabiliter se attardat extra locum, quamvis haec phrasis nihil proprie velit dicere. Aliqui individua humana straordinaria sunt in sua humanitate. Sed humanitas in se est tantum animal, et qui non credit faciat curam quomodo se gerat.
Sed loquebamur de fictione scientifica.
Aspectus curiosus garrulitatum quas pergimus ego scribere et vos legere, est quod cum crescita productionis mundialis fictionis scientificae augescit quantitas Futurorum Mortuorum et Moriturorum imaginatorum. Igitur non solum Tempus, in suo implacabili incessu, deglutit in illo mysterioso limbo Praeteritum vocato innumerabiles instantes qui se successerunt in realitate, scilicet illos qui fuerunt omnes Praesentes humanitatis, aliis verbis praeteriti Praesentes, sed etiam omnes praeteritos Futuros, optiones realitatis imaginatas quibus Tempus sufflavit viam totam illam potentialitatem verificationis quae faciebat ex eis vera Futura, et non solum merum phantasiari de themate. Ignoscite si interdum facio phrases tam longas et astrusas, sed aliter non me oblecto.
Id quod accidit temporibus recentibus, vel fortasse non (mihi videtur ita), est quod phaenomenale incrementum exponentiale notionum quod comitatur humanitatem, imponit actualibus scriptoribus scribentibus fictionis scientificae lacunas inevitabiliter crescentes in eorum instructione. Omnes scientiae progrediuntur eodem tempore velocitate insostenibili pro individuo qui ambiat manere aggiornatus. Id comportat, pro omnibus scriptoribus fictionis scientificae, montantem incompetentiam in virtute cuius, volentes vel nolentes, ei non possunt plerumque facere aliud quam scribere fictionem scientificam iam veterem ab initio, cum aliquid, in eorum extrapolatione, sit inevitabiliter iam superatum vel negatum factis. Si praeterea id adicitur factum quod humanitas (in veste publici lectorum), ut diximus modo, praemiat emptione fictionem scientificam in qua futurum non sit amplius nimis vivum, aliis verbis mercanziam tritam et retritam, intellegitur quomodo tentatio scribendi novam fictionem scientificam veterem, iuncta incapacitati faciendi aliter, de norma hodie se transformet in realitatem. Grottesce, tunc, vetus fictio scientifica vetus, multo vetustior nova fictione scientifica vetere, est tamen praeferibilis huic ultimae. Plerumque melior, etsi magis intrisa Futuris Mortuis, reddita paradoxe vivior etiam ab illis ipsis erroribus secundum quos dicimus eam veterem et mortuam esse. Actu tendentia haec est. Quis scit quid accidet hac de re proximis trecentis annis.

Scilicet, non credo ne uni quidem verbo eorum quae hucusque dicta sunt. Cur id scripsi, tunc? Eh... et si ego rationem haberem? Postremo, qua ratione umquam scripsissem aliquid cui ne credo quidem, si id subtus subtus non esset revera veritas? Et si quae hucusque scripsi essent revera falsa, revera in conclusione revelarem ea falsa esse, ut enim facio? Sed deinde: sumusne certi quod ego capax essem ammassandi tot verba, unum post aliud, in disegno tam cohaerenti sed falso? Periculum quod quae ego scripsi sint vera datur difficultate mentiendi modo tam articulato. Facilius est dicere veritatem. Et tamen, non sum persuasus, et pergo non credere uni verbo eius quod dixi. Vos facite paulum ut vobis placet. Id fecissetis utcumque.

Qui Robertum Quaglia approfundire intenderet, tentet cum eius Homepage. Qui legere vellet alios eius articulos Cogitationis Stochasticae, hic eorum invenit elenchum ordinatum.